Lexicon musicum Latinum
Paris, Bibliothèque nationale de France (F-Pn) Lat. 3713, f. 40r-41r Transcription: Shin Nishimagi (janvier 2007)
^1Primus tonus et tercius, quintus vel septimus finiuntur tertio subter remicha. ^2Secundus, sextus vel octavus finiuntur in remicha. ^3Quartus tonus finitur secundo subter remicha.
^4Omnes principales toni intensionem habent diapason, id est ascendunt octo cordas, et pro necessitate usque ad nonam, descendunt unam cordam vel duas, antequam frangatur usus. ^5Subiugales vero eorum diapente superius et diatessaron inferius, si necesse est unam cordam ex parte utraque assumunt.	4 descendunt ] ascendunt cod.
^6Si enim vocabulorum interpretationem tibi animadvertere contigerit, quatuortantum tonos apud grecos fuisse repperies, sic quippe vocantur protus, deuterus, tritus, tetrardus. ^7Protus namque primus interpretatur. ^8Deuterus interpretatur secundus. ^9Tritus interpretatur tertius. ^10Tetrardus quartus interpretatur. ^11Sed quia latinitatis inopia semper dilatatione gavisa est ex his quatuor totidem plagas quasi de fonte rivulos emanare voluit. ^12Numerantur igitur octo, cum in vocum natura sint quatuor.
^13Nunc itaque primus vocatur autentus protus, id est auctoralis vel princeps. ^14Cui est finalis vox quarta, que gravi .D. designatur. ^15Sub qua descendit ad .C., terciam vocem notificantem, ascenditque per tonos ac semitonios ad .d. acutam. ^16Suntque principia ipsius in .C., in .D., in .E., in .F., in .G., aut numquam aut vix in .a. acuta secundum nostrum usum, sed secundum Guidonem crebro. ^17Et notandum quia plerumque ad unum principium plures differentie rediguntur, vel plura principia in unam conveniunt differentiam, vel uni principio sola differentia sufficit. < 40v>	16 cf. PS.-ODO Dial. (GS I, p. 259 [11])
^18Plaga proti, id est lateralis et minor, eo quod quasi minor ad latus eius sedeat, que abusive secundus tonus nominatur, finit quoque in .D. cum proto autento. ^19Nam qua corda semper plaga finit. ^20Is secundus cum ad .G. humilietur, ad .h. quadratam currendo coartat habenas. ^21Cuius ab his cordis cantus exordia sumunt : prima .A., tertia .C., quarta .D., sexta .F., hac monstrante figura :	18-19 proto autento. Nam ] proto. Autentus nam cod. 21 .A. tertia - sexta .F. om.
.A. .C. .D. .F.
^22Deuterus autentus, igitur tercius est vocitatus, ponit in .E. finem quintam, qua quinta patet vox. ^23Qui cum surgat ad .e., quartam deponitur ad .D. ^24Huius et antiphone ducunt exordia quinta .E. vel .G. septena, quod docet ista figura :
.E. .G.
^25Plaga deuteri, que quartus tonus appellatur, cum suo autento graditur ad decimam .c. et a fine ad .A. primam deponitur. ^26Qui primam nonam .b. diligit, atque secundum interdum recipit sicut quidam voluere. ^27Principia eius sunt in .C., in .D., in .E., in .F., in .G., sicut in figura subscribitur :	27 .C.^1,.D.^1,.E.^1,.F.^1,.G.^1om.
.C. .D. .E. .F. .G.
^28Autentus tritus, quintus nominatus, .F. sibi finalem sextam letatur habere. ^29Proceditque ad .f. acutam, nec sub sua finali .F. solus descendit, habetque primam nonam. ^30Suntque principia eius in .F., in .G., sed rarissime in .a. acuta, in .c., sicut declarat liquido subiecta figura :	30 .F.^1, .G.^1, .a.^1, .c.^1 om.
.F. .G. .a. .c.
^31Plaga triti, hoc est sextus, eius per cordas incedit ad undecimam .d., deponiturque a fine ad .C. terciam. ^32Et primam nonam sibi .b. vehementer amavit, habetque duo principia .D. gravem, scilicet quod rarissimum est, finalemque suam .F., hoc modo :	32 .b.] .h. cod.
.D. .F.
^33Autentus tetrardus, scilicet septimus, in .G. terminatur, ad .g. transcurrens quam subsequitur tetracordum, deponiturque a fine tono <41r> uno ad .F. ^34Suntque principia ipsius in .G., in .a., in .h. secundam nonam hanc et enim habet et in .c. necnon in .d., taliter/:	33 .g. om. 34 .c.^1 , .d.^1 om.
.G. .a. .h. .c. .d.
^35Plaga tetrardi, octavus, cum eo usque ad .e. acutam graditur, deprimiturque ad .C. gravem. ^36Cuius principia sunt in .C., in .D., in .F., in .G., in .a., in .c., ita :	35.e. , .C. om. 36.C.^1 , .D.^1, .F.^1, .G.^1, .a.^1, .c.^1 om.
.C. .D. .F. .G. .a. .c.
^37/Ecce sex principia ad tres differentias recurrere videntur. ^38Et si sollicite studeas spectare figuras, quatuor autenti magis amplectuntur acutas cordas, atque plage plus affectant graviores. ^39Unde patet super illos, has inferiores. ^40Ex hoc nimirum non debes sollicitari tetrardi cantus descendere, si videas, ad octavi cordas. ^41Autentis nam libuit ius hoc retinere, sibi capiant de iure plagarum. ^42Nec querule dicent iniuria quod sibi fiat. ^43Ex hoc nam quod habent illis assurgere debent, utpote quae quod habent ab eis noscuntur habere. ^44Hec tamen autenti parte presumere debent, ne si sepe velint accusentur violenti.	42 fiat ] fiant a. c.
^45Explicit.