Oxford, Bodleian Library (GB-Ob) Bodley 613, f. 40v-42r transcrit par Christian Meyer 8.5.1998 révision: mars 2002
<42v> ^1Qui modum regulam diuersitatesque tonorum quaerit certius peruidere non spernat informari hac compendiosa praescriptione. ^2Oportet primum peritum cantorem scire quod non omnis tonorum consonantia in quibusdam antiphonis facile cognoscitur. ^3Sunt namque quaedam antiphonae, quas nothas, id est degeneres et non legitime appellamus, quae ab uno tono incipiunt et in alio finiuntur. ^4Sed ut evidentior ratio clareat, nonnullas exempli causa hoc in loco inserimus. AN. Ante me non est. AN. Ex quo facta est vox. AN. Ex egypto. AN. Ad te Domine. AN. Syon renovaberis. AN. O mors. <43r> ^5Hae antiphonae a septimo uidentur incipere tono, et quaedam in primo, quaedam in quarto finiuntur. Similiter antiphonae: Ne reminiscaris, Tulit ergo, Nemo te condemnavit, Tanto tempore. ^6Multa quidem et multae his similes a tertio tono uidentur incipere, sed sexto finiuntur. ^7Item AN. Et respicientes a tertio incipit, sed tamen octavo finitur. Quod uni ex minimis AN. Ipsi uero, AN. Iste puer, AN. Cognoverunt omnes a septimo incipiunt sed primo finiuntur. Econtra: Ipse praeibit, a primo incipit, sed septimo finitur, AN. Sic benedicam te, a septimo incipit sed secundo clauditur. AN. Venite benedicti, ab octauo incipit sed septimo clauditur, et multa his similia, quae agnosci poterit cantoris peritia. ^8Verum non solum antiphonae his ambiguitatibus et dubietatibus tonorum permixtae sunt, sed etiam nonnulli introitus ab uno incipiunt tono, sed alio finiuntur, ^9siquidem introitus Deus in adiutorium ab octavo incipit tono, sed apud aliquantos finitur in septimo. ^10Similiter AN. Miserere mei domine, Of. Exaudi domine, a tercio incipiunt tono sed clauduntur primo. ^11Of. Accipite iocunditatem, et Deus dum egredereris, cum ab octavo incipiunt tono, finiuntur quarto. ^12Repleatur, Caritas dei, Sacerdotes tui, Ecce oculi domini <a tertio incipiunt et quarto finiuntur>. Iudica domine nocentes a quarto incipit sed septimo finitur. ^13Of. Eduxit dominus a quarto incipit, sed septimo finitur. ^14Iustus ut palma incipit a secundo, sed finitur primo. ^15In gradalibus autem similiter inuenitur mutatio. In quibus id perpendendum est quod aliqui in suis corporibus unius uidentur esse toni in suis vero versibus alteri. ^16Nam GR. Universi qui te. Gloriosus deus secundi sunt toni sed in suis versibus transeunt in principio. Speciosus forma, Exurge domine a tercio incipiunt sed finiuntur secundo. <43v> Qui sedes domine a secundo incipit et septimo finitur. Tu es deus, Tibi domine a quarto incipiunt, tertio finiuntur. Domine prevenisti eum, Benedicta a quarto incipiunt primo finiuntur. GR. Tenuisti a septimo incipit, quarto finitur.	2-13 = REG. PRUM. II,1-28
^17Autenticus autem tritus id est quintus tonus tanta familiaritate suo plagai, id est VI tono iungitur ut omnes pene gradales autentici in plagi suo incipiantur ut est Protector noster et huic similis quorum versus in quinto tono redeunto. ^18Illud uero summopere prudens cantor observare debet, ut semper magis principium antiphonae, introitus uel communionis attendat in toni sonoritate, quam finem. ^19Et econtra in responsoriis magis consideret finem et exitum in toni consonantia, quam initium.	18-28 = REG. PRUM. II, 33-IV, 1
^20Inueniuntur vero in naturali musica, id est in cantilena, quae in diuinis laudibus modulatur, quatuor principales toni, qui ita graeco vocabulo nuncupantur: autenticus prothus, autenticus deuterus, autenticus tritus, autenticus tetrardus. ^21Ex quorum fontibus alii quatuor manant, qui ita vocantur: plaga prothi, plaga deuteri, plaga triti, plaga tetrardi. ^22Nam ab autentico protho nascitur vel deriuatur plaga prothi. Sic et a ceteris tribus exordium sumunt reliqui tres, suntque, ut ita dicam, eorum membra. ^23Possunt autem ita interpretari: autenticus prothus, id est auctoritas prima, subauditur, in naturali musica. ^24Autenticus deuterus, id est auctoritas secunda. ^25Autenticus tritus, id est, auctoritas tertia. ^26Autenticus tetrardus, id est auctoritas quarta. ^27Plaga prothi, id est pars uel discipulus primi toni, sic et de aliis usque ad octauum. In quibus octo tonis non solum omnis harmonia spiritalis <44r> disciplinae, verum omnis cantilena continetur atque comprehenditur. ^28Sed multi audiunt tonum, et fortassis nesciunt quid sit tonus, aut quare dicatur.
^29Tonus est compositio octo cordarum, quinque tonos et duo semitonia continens. ^30Numera ergo a primo finali, <...> id est in .d. acutum, cordas octo. Hae omnes simul compositae tonum unum faciunt, id est primum. ^31Rursus a finali secundo, id est .E. totidem compone, et ecce rursus tonum unum habebis, id est tercium. ^32Annumera totidem a tercio finali, id est .F., iterum alias a quarto, id est .G., et alias iterum species toni uidere poteris. ^33Sed ea compositio quam a primo finali instituimus, tonus primus uocatur, quam a secundo tercius, quam a tercio quintus, quam a quarto septimus. ^34Hi quattuor autentice dicuntur. Habet autem horum quisque suum plagin et quasi discipulum, quos totidem necesse est cordas pari iure quinque in se continere, id est octo. ^35Ex his ille qui primo tono subiacet, a prima corda, quae est proslambanomenos suum octocordum incipit et secundus tonus nominatur. ^36Plagis ille qui tercio seruit ab ea corda suae composicionis exordium accipit, quae primae proxima adiacet (i. .B. suprascr.) et quartus tonus nominatur. ^37Ille qui quinto sub est ordinem suum ab ea sortitur, quae tercia a prima discedit (i. .C. suprascr.). ^38Hic sextus tonus uocatur. Plagis ultimus qui est octauus tonus, ab ea proficiscitur, quae quarto a primo abest loco. ^39Sed octauus iste, qui eandem dispositionem habet quam et primus, a multis huius institutionis auctoribus uelut superfluus est repudiatus. ^40Est tamen haec inter eos differentia habenda quod primus tonus cordas suas a suo finali (i. .D. suprascr.) numerare incipit, octauus infra finalem suum a tercia uel quarta corda. Sed et aliae rationes diuersitatis eorum.
^41His autem <44v> cognitis, cantus qui in dispositione cordarum quam habet primus tonus cursum suum moderatur, primi toni esse dinoscitur, id est in ceteris ualet. ^42Non tamen necesse est, omnem cantum, quis sit huius uel huius toni, per omnes cordas illius generis inquirendo discurrere. ^43Sepe enim sex, sepe quinque, sepe quatuor cordas, de toto octocordo sumuntur ex libito auctoris, per quas idem cantus suam discursionem temperat, nec ascendens ultra nec descendens infra.
^44Talis itaque ordo super his nobis est seruandum. ^45Si quis cantus a suo finali ad diapente non pertingit nec diatesseron inferius habet pro sui breuitate uel imperfectione, solemus eum subiugali desinare. ^46Verbi gratia. Inter prothum et eius subiugalem: ^47Dominus deus, Iuste et pie vivamus, Spiritus domini et his similes plagae prothi consignamus. Sic et in reliquis. ^48Si uero ad diapente quidem peruenit et nec ultra tendit, nec inferius diatessaron habet quia diapente commune est amborum cantus quoque communis sit ita dumtaxat ut eorum alteri tribuatur, cuius frequentius melodia utitur. ^49Ecce has antiphonas Biduo uiuens, Psallite deo nostro, Tunc assumpsit ad prothum (i. primum tonum suprascr.) canimus. ^50Has uero quae simili modo incipiunt et in eundem locum ascendunt ac descendunt, ut est A. O domine saluum me fac, Oblatus est, quia huius modi cantus remedii uocantur, ad subiugalem (i. ad II. tonum suprascr.) eius canimus. ^51Si uero ultra diapente aliquid superius ascendit nec inferius diatessaron habet, cantus ille autenticus erit, quia frequentius quam ut exemplo indigeat euenire solet. ^52Sin autem inferius diatessaron habuerit subiugalis erit, ut in hac antiphona: In spiritu humilitatis, nam in eo loco : sic fiat, diapente <45r> tono supergreditur. ^53Sed quia inferius diatesseron habet, subiugalis ut supra diximimus erit. Sic de multis dictum accipe. ^54Vel certe si utrumque et supra diapente et infra diatesseron inuenitur habere, autentico magis debet aptari, quanquam haec regula partim cantorum inscitia partim usu iam inueterato constet omnino in multis uitiata, ut in cotidianis antiphonis, quae inueniuntur compositae ex psalmis et aliis cantionibus.	44-46 BERNO prol. 7.4-6 48-50 BERNO prol. 7.16-22 51 BERNO prol. 7.24 52-53 (...erit) BERNO prol. 28-31 54 BERNO prol. 32-33
^55Quod quidem ad regulam aliquo modo possit corrigi, si molita consuetudo ab ore cantorum ullo modo posset auelli, ut ex paucis superpositis liquebit exemplis: A. Petrus autem, Medicinam carnalem, quae cum sint primi toni et per suum diastema uel sistema semper ad finalem primi toni recurrant, in ea sillaba ab aecclesia apud quosdam incipit a recto deuiare et in quartum tonum declinare. ^56Item antiphonae Et respicientes. Pastor bonus, cum sint magis tercii toni, apud plerosque minus regulariter sortiuntur finem octaui, quae taliter poterit corrigi, si in fine ipsarum antiphonarum ubi canendum est alleluia a prima sillaba, ^57id est al-, hoc modo conuertant alleluia. ^58Interdum eciam miro modo euenit, ut unum idemque hoc et illo tono congruenter cantari possit, ut sunt haec antiphonae Gloriosi principes. Nemo te quae tam sexto quam etiam octauo tono reguntur et finiuntur. ^59Quas nonnulli magis tercio tono uolunt committere. Item R. Genti peccatrici tam triti quam tetrardi sono regitur. ^60Unde uersum eiusdem responsorii ab aliis ad modum istius, ab aliis ad illius canitur. ^61Antiphonae quae uniformiter ab O incipiunt, ut O sapientia et huic similes uelut in quodam biuio inter prothum (I tonum suprascr.) et eius plagin (II tonum suprasc.) consistunt <45v> eo quod tonum diapente in omnibus supergrediantur. ^62Diatessaron uero in quibusdam inferius habeant, in quibusdam uero minime, sed frequentior usus in subiugali praeualuit. ^63Notandum uero quod quinto loco semper quedam talis concordia est superioribus finalibus cum inferioribus ut aliqua non autem omnia mela in eis quasi regulariter inueniantur finire ut sunt haec: R. Terribilis est, R. Tu es Petrus, Beata Agathe, Inito consilio, Aue rex noster, Collegerunt, Cum appropinquaret et plura.	55-56 BERNO prol. 7.34-42 58-62 BERNO prol., 8.1-15
^64Quod socialitatis foedus optinet lycanos ypaton (i. .d. suprascr.) cum lycanos meson (i. .G. suprascr.) uel mese (.h. suprascr.), ypatemeson (i. .e. suprascr.) cum mese (.h. suprascr.), paripate meson (.f. suprascr.) et licanosmeson (.g. suprascr.) cum trite diezeugmenon (.k. suprascr.), omnis autem tropus siue autenticus sit siue plagis, si quarto a finali loco diligentius intueatur mira quaedam concordia inuenitur, ita ut si quis cantus a finali in quartum locum transponitur sepissime uideatur sub eodem modo, uel tono currere et in eodem regulariter desinere. ^65Sepissime autem dixi et non semper quia similitudo nisi in diapason perfecta non est. Adeo ergo praescripta regula valet, ^66ut pleraque mela ab ipsis inferioribus finalibus, seu dextra leuaque incepta minus apte eueniant propter semitonia quae per loca desunt a superioribus uero inchoata, absque ulla soni diminutionem decurrant finianturque in socialibus. ^67Quod ut clarius pateat ex quarto tono ponimus exempla Factus sum, O mors, Syon, Benedicta tu, Vade iam. ^68Si has antiphonas a tercio finali inceperis, in modulando deficis, dum semitonium ubi esse debuit, minime repperis, sin autem quartum locum, id est mese attendas. ^69Ac interposito semitonio in sinemenon deinde tono, sicque tercio loco hoc est paranete sinemenon easdem inchoaueris totam cantilenam absque sui <46r> lesione uidebis decurrere, donec ad finalis sui comparem, id est mese contingat deuenire. ^70Similiter eiusdem modi. A. Ex egypto, Ante thorum. ^71Si a finali ordiri contendis, in medio deficis. Si autem quarto loco et mese incipis, absque dispendio in mese reuertuntur. ^72Quod quidam minus intuentes has et huiusmodi antiphonas putant magis septimo quam quarto regi tono, quamvis non negent easdem finem sortiri in quarto. ^73Non minimum quoque a multis erratur in antiphona Immutemur et in communionem De fructu operum. ^74Quas si a finali cantare ceperis, in medio omnimodis dissonare cognosces. ^75Sin uero in quarto loco orditus fueris per ordinabilem progressionem senties ad socialis sui pertingere finem. ^76Haec pauca pro exemplis sint posita.	66-75 BERNO prol. 9.19-30 76 BERNO prol. 9.42