FRANCE (F)
(page
actualisée le 02/08/2010)
ALENÇON,
Bibliothèque municipale (F-AL)
F-AL 2
date: début du XIIe s. (avant c 1113) origine: inconnue provenance:
abbaye de St-Evroult contenu: 90v-91 PS.-HIER. ep; 118r-v MON. Mon.
ench.; 118v MON. Totam tabulam; 119 GUIDO micr. (exc.);119v BOETH. mus. (exc.).
rism b3/1, p. 81 rism b3/6 copie: D-Maw
F-AL 9
Parchemin I-II + 255 ff. à 2 col. 355 x 255 mm. date: XIIIe s. origine:
française provenance: chartreuse du Val-de-Dieu (f. 2) contexte:
st. Hieronymus et st. Gregorius, Epistolae contenu: 235b-236b PS.-HIER.
ep. "CV. Incipit epistola Ieronimi ad Dardanum de genere musicorum."
"Cogor a te, ut tibi Dardane de aliis generibus musicorum…" "…
et spiritaliter ac mystice intelligenda sunt. Explicit epistola ieronimi ad
Dardanum." (non illustrée) cf. CGMBPD 2, p. 480-483.
[Shin Nishimagi]
F-AL 15
Parchemin 144 ff. 260 x 180 mm. date: XIIe s. origine: Normandie provenance:
abbaye de St-Martin de Séez contexte: st. Hieronymus, Epistolae contenu:
112-113 PS.-HIER. ep. "Ieronimus ad Dardanum." "Cogor a te, ut
tibi Dardane de generibus musicorum..." "... Et est minima sapientia legis
veteris in manu Iudeorum." (non illustrée); 138v-139 MON. Mon. ench.;
139r-v MON. Totam tabulam; 139v GUIDO micr. (exc.);139v-140 BOETH. mus. (exc.).
cf. CGMBPD 2, p. 472, 491; L. Toneatto, Codices artis mensoriae. I
manoscritti degli antichi opuscoli latini d’Agrimensura (V-XIX sec.), 3
vols. Spoleto, 1994-1995, part. vol. 3, p. 1218, 1241, n° II. A. 1 (Testi,
studi, strumenti, 5).
[Shin Nishimagi]
ANGERS, Bibliothèque
municipale (F-AN)
F-AN 18
date: IXe s. origine: France provenance: "Johannis
Ferrault apud Cenomanos [Le Mans] regii procuratoris" rism b3/1, p.
81-82 rism b3/6
F-AN 81
date: XVIe s. origine et provenance: Angers, abbaye St-Aubin contenu:
345: tableau de solmisation rism b3/6
AUTUN,
Bibliothèque municipale (F-AUT)
F-AUT 46 (olim 40
B)
date: fin XIIe/début XIIIe s. (XIIe s. Cat. des ms. d’Autun, cf.
ci-dessous) origine: Sud-Ouest de la France contenu: 1-64 BOETH.
mus. (GLOSS. Boeth. mus.); 6 INTERV. Quid sit tonus ; 63r : Alleluia. O quam
pulchra est... (organum à deux voix en notation alphabétique) ; 65:
Intonations et différences psalmodiques; 65 GUIDO micr. (exc.); 65 GUIDO ep.
(exc.); 65 GUIDO reg. (exc.); 65r-v HERMANN. vers.; 65v GUIDO micr. (exc.); 65v
GUIDO ep. (exc.); 65v GUIDO reg. (exc.); 66 "Tonus quare dicitur ? Tonus
dicitur a pleno sono vel a tonando, id est sonando"; "Alia. Quid est
vox ? Vox est aer qui sentitur solo auditu…"; "Quid est musica ?
Scientia recte canendi et regula veraciter modulandi…"; 66v PS.-ODO dial.
(exc.) rism b3/6 copie: D-Maw ▪ Catalogue des
manuscrits d’Autun. Bibliothèque Municipale et Société Eduenne, sous la
dir. de Claire Maître (Turnhout-Paris : Brepols-CNRS, 2004), p. 130-152.
AVIGNON,
Bibliothèque municipale (F-A)
F-A 228
date: fin du XIIIe s. origine inconnue provenance: couvent
des Dominicains d'Avignon contenu 41-44v AUGUST. (exc.) rism b3/6
copie: D-Maw
F-A 235
date: fin du XIVe . origine inconnue provenance: couvent
des Célestins de Gentilli contenu: 2 "Pri re la, se re fa,
ter…" rism b3/6
AVRANCHES,
Bibliothèque municipale (F-AVR)
F-AVR 235
date: XIIe s. origine: inconnue provenance: abbaye du Mont
St-Michel contenu: 47v-48 FIST. Cuprum pur.; 78v FIST. Cuprum pur. rism
b3/1, p. 82 rism b3/6 ▪ Charles Stuart F. Burnett, The
Introduction of Arabic Learning into England (London, 1997).- Menso
Folkerts, "Frühe westliche Bennenungen der indisch-arabischen Ziffern und
ihr Vorkommen", Sic itur ad astra. Studien zur Geschichte der
Mathematik und Naturwissenschaften. Festchrift (...) Paul Kunitsch
(Wiesbaden, 2000), 216-233.
F-AVR 236
date: XIe s. origine: Angleterre ? provenance: abbaye du
Mont St-Michel contenu: 1-82bis BOETH. mus. rism b3/6 copie:
D-Maw
F-AVR 237
date: XIIe s. origine: inconnue provenance: abbaye du Mont
St-Michel contenu: 1-76 BOETH. mus.; 76 "Quatuor sunt
tonorum..." rism b3/1, p. 82 rism b3/6 copie: D-Maw
BELFORT,
Bibliothèque municipale (F-BEL)
F-BEL Ms. 1 (Impr. L.
315)
date: début du XVIe s. origine: Allemagne du Sud-Ouest ?
provenance: Belfort, couvent des Capucins ? contenu: 1-11
"Musica mensuralis a mensura originem ducit…"; 11v "Item maxima
in modo (?) imperfecto valet duas longas…" rism b3/6
BESANÇON,
Bibliothèque municipale (F-B)
F-B 507
date: IXe s. origine: France provenance inconnue contenu:
1-8v BOETH. mus. (fragm.) rism b3/6 copie: D-Maw
F-B 594
date: c. 850-075 origine: St-Oyan, abbaye St-Claude (?) contenu:
MART. CAP. (GLOSS. Mart. Cap.) bibliographie: Teeuwen, Harmony,
2002, p. 74, 75 (repr. f. 16r), 98-103, passim.
BOULOGNE-SUR-MER,
Bibliothèque municipale (F-BSM)
F-BSM 20
date: XIe s. origine: inconnue provenance: St-Bertin rism
b3/1, p. 82 rism b3/6
CAMBRAI,
Bibliothèque municipale (F-CA)
F-CA 172 (B)
date: XIIe s. origine: Nord de la France. provenance:
Cathédrale de Cambrai. contenu: 11-19v
« Igitur cum in superioribus non est eadem via phylosophorum... » 16va-b BOETH. mus.
(exc.); 17va GUIDO micr. (exc.); 19a GUIDO reg. (exc.) rism b3/1, p. 83 rism
b3/6 copie: D-Maw
F-CA 416 (A)
date: fin du XVe s. origine: Nord-Est de la France, Pays-Bas ou
Nord-Ouest de l'Allemagne provenance: St.-Sépulchre de Cambrai contenu:
8v-12v IOH, TINCT. inv. (éd. Woodley, Printing); cf. R. Woodley, "The
Printing and Scope of Tinctoris's Fragmentary Treatise De inventione et vsv
mvsice", Early Music History, 5 (1985), p. 239-268 [= fol. 8v-9].
F-CA B 490
date: XIIe s. origine: Cambrai,
St-Sépulchre contenu: Hexameron et autres opuscules de St
Ambroise ; 110v-112r : « Hanc minorem formulam
ideo descripsimus... » (Charles Edmond de Coussemaker, « Notice sur les
collections musicales de la Bibliothèque de Cambrai et des autres villes du
département du Nord », Mémoires de la Société d'émulation de Cambrai.
Séance du 17 août 1841 [Cambrai, 1843]. p. 59-236 [édition séparée :
Paris, 1843, 180+40 p.] ; texte édité par 150-157
CHALON-SUR-SAONE,
Bibliothèque municipale (F-CSS)
F-CSS 32
date: fin du XIIe s. origine: inconnue provenance: abbaye
cistercienne de la Ferté-sur-Grosnes; Loys de Thesut; B. Tisserand; Salomon
Clerguet contenu: 1-52 BOETH. mus. rism b3/6 copie: D-Maw
CHAMBÉRY,
Bibliothèque muncipale (F-CHM)
F-CHM 26
date: XIIIe s. origine: inconnue provenance: couvent des
Dominicains de Chambéry contenu: 1r "Cantus est in choro, sonus in tympano..."
rism b3/1, p. 84 rism b3/6
CHANTILLY,
Bibliothèque du Musée Condé (F-CH)
F-CH 397
date: début du XVe s. origine: France provenance: Hôtel
de Condé (1673) contenu: 1-77 Aristote, section musicale des Problemata
(en français); 78-83 « Ad faciliorem
notitiam musicalis habendam… »
CHARLEVILLE-MEZIERE,
Bibliothèque municipale (F-CV)
F-CV 158, vol. II
Parchemin 209 f. à 2 col., 370 x 270 mm. (cf. vol. I: 326 x 225 mm.) date:
fin du XIIe s. origine: abbaye Ste-Marie de Signy (Ardennes) provenance:
Ste-Marie de Signy (cf. l'ex-libris du XVe s.: "Liber S. Marie de
Signiaco, signatus littera A numero XXIII", f. 1) contexte: st.
Hieronymus, Opuscula contenu: 175r-v PS.-HIER. ep. "Epistola
sancti Ieronimi ad Dardanum." "Cogor a te ut tibi Dardane de aliis
generibus musicorum…" "…Et est minima sapientia legis uetis in manu
Iudeorum. Explicit epistola." (non illustrée) cf. CGMBPD4° 5 p.
615; Ch. Samaran et R. Marichal (éd.), Catalogue des manuscrits en écriture
latine portant des indications de date, de lieu ou de copiste, t. V (Paris,
1965), p. 53; pl. CCXLII [= vol. I, f. 191v].
[Shin Nishimagi]
F-CV 184
date: fin du XIIe s. origine: Est de la France provenance:
Notre-Dame de Signy-l'Abbaye contenu: BOETH. arithm.; 154v-167r BOETH.
mus. (gloses) rism b3/6 copie:
D-Maw
CHARTRES,
Bibliothèque municipale (F-CHRm)
F-CHRm 48
date: XIe s. origine: inconnue provenance: Chapitre de la
Cathédrale contenu: 1-87v BOETH. mus. rism b3/6
F-CHRm 102 (94) [détruit]
date: Xe s. origine: inconnue provenance: Chapitre de la
Cathédrale contenu: Cassiodore, etc.
f. 61v : « Quantis cordis antiqui musici usi sunt, quorum
Boetius in capitulo de additione vocum meminit, quaeve sint eorum nomina et ordo.
Genera melorum sunt tria... » ▪ CGMBPF, p. 54-55.
F-CHRm 105
date: Xe s. origine:inconnue provenance: Chapitre de la
Cathédrale contenu: 125 "Pluribus ignotam primam sed origine
fixam…" rism b3/6 ▪ Teeuwen, Harmony, 2002, p. 31 n.
92.
F-CHRm 130
date: XIe s. origine: inconnue provenance: Chartres,
Abbaye de St-Père contenu: 1-9v MUS. ENCH.; 9v-28 SCOL. ENCH.; 28-29
MON. Super unum; 29r-v PS.-BERNEL. spec.; 29v MON. Dimidium.; 29v-31 CASSIOD.
inst. (exc.); 49v "Quattuor principales qui autenti dicuntur..." rism
b3/1, p. 84-85 rism b3/6 copie: D-Maw
F-CHRm 498
date: 1125-1150 origine: Chartres provenance: Chapitre de
la Cathédrale contenu: 86-113v BOETH. arithm.; 114 Gerbertus, Scholium
ad Boethii Musicae Institutionis l. II, c. 10 (ed. *Bubnov, Gerberti,
p. 28-30) et Scholium ad Boethii Musicae Institutionis l. II, c. 21 (ed.
*Bubnov, Gerberti, p. 30-31); 125-140 BOETH. mus. (fragm.) rism b3/6
▪ Menso Folkerts, "Frühe westliche Bennenungen der indisch-arabischen Ziffern
und ihr Vorkommen", Sic itur ad astra. Studien zur Geschichte der
Mathematik und Naturwissenschaften. Festchrift (...) Paul Kunitsch
(Wiesbaden, 2000), 216-233.
COLMAR,
Archives départementales (F-COa)
F-COa E 1609,4
date: c. 1520 origine et provenance: Ribeauvillé contenu:
1 CONRAD. ZAB. chor. (exc.) rism b3/6
COLMAR,
Bibliothèque municipale (F-CO)
F-CO 315 (Cat. 238)
date: XIIIe-XIVe s. origine (?) et provenance: abbaye
cistercienne de Pairis contenu: 138v-140 TON.cist. rism b3/6
F-CO 318 (Cat. 239)
date: XIIIe s. origine (?) et provenance: abbaye cistercienne de
Pairis contenu: 270v-272 TON. cist. rism b3/6
F-CO 406 (Cat. 227)
date: XIIIe s. origine (?) et provenance: abbaye cistercienne de
Pairis contenu: 139v « Cum omnes cantus
sive sint autenti sive plagales… » rism b3/6
F-CO 445 (Cat. 226)
date: XIIe s. origine (?) et provenance: Abbaye cistercienne de
Pairis contenu: 129v-130r: "Dyapente et
diatesseron symphonie et intese et remissae pariter..." (noté) 130r
"Incipiunt toni artis musicae autentus prothus id est auctoritas primi.
Primum querite regnum dei" (noté; la suite manque) 130v-131r: "Cognita
gradatim omnium intensione vocum et remissione..." (noté); 131r:
"Primus ut exurge. evovae. Eruge. Secundus ut ecce..." (noté);
132v NEUM. Eptaphonus rism b3/1, p. 85 rism b3/6 copie:
D-Maw ▪ Marosszéki, Chant cistercien, p. 153-154.
DIJON,
Bibliothèque municipale (F-Dm)
F-Dm Ms. 273 (cat. 457)
= F-Pn Nouv. acq. lat. 1618
F-Dm 448
date: XIe s. origine: France provenance: abbaye
bénédictine St-Pierre et St-Paul de Bèze contenu: diagramme des saisons
et des planètes rism b3/6
DOUAI,
Bibliothèque municipale (F-DOU)
F-DOU 6
date: XIe s. origine: inconnue provenance: Abbaye de
Marchiennes contenu: 134va MON. Si mon.; 134va CYMB. Quicumque cymb.;
134va-b FIST. Longissimam rism b3/1, p. 85 rism b3/6
EVREUX,
Bibliothèque municipale (F-EV)
F-EV 2
date: XIIIe s. origine:inconnue provenance: abbaye
Notre-Dame de Lyre contenu: 5 "Est tonus sic ut re ut, aut re mi
re" rism b3/6 copie: D-Maw
F-EV 9
date: XIIe s. origine: inconnue provenance: abbaye
Notre-Dame de Lyre contenu: 141v-142v PS.-HIER. ep. (exc.) rism b3/6
copie: D-Maw
GRENOBLE,
Bibliothèque municipale (F-G)
F-G 467 (cat. 124)
date: XIIIe s. origine et provenance: Grande-Chartreuse contenu:
TON. Gratianop. rism b3/1, p. 85 rism b3/6 ▪ D. Mielle de
Becdelièvre, Prêcher en silence. Enquête codicologique sur les manuscrits du
XIIe siècle provenant de la Grande Chartreuse (Saint-Étienne, 2004), p.
397, n° 101
LAON, Bibliothèque
municipale (F-LA)
F-LA 38 bis
date: fin du XIIe s. origine: Normandie ? provenance: Le
Marchant, Cambronne contenu: 53-84v BOETH. mus. (texte glosé) rism
b3/6 copie: D-Maw
F-LA 75
Parchemin 185 f. 185 x 165 mm. date: Xe s. origine: Reims provenance:
abbaye de St-Vincent contexte: Commentarius in Evangelius secundum
Mattheum; f. 1, 17, 179v, 120v, 184v-185 (add. en marge) des chants et probatio
en neumes messins contenu: PS.-HIER. ep. 1v-2 "Incipit epistola
Hieronimi de generibus musicorum ad Dardanum." (f. 2) "Cogor a te ut
tibi Dardane dea aliis generibus musicorum …" "… Cithara … per fidem
sanctae trinitatis manifestissime." (PL 30, col. 213-214D) (non
illustrée). cf. CGMBPD4° 1, p. 83-84.
[Shin Nishimagi]
LYON,
Bibliothèque municipale (F-LYm)
F-LYm 47
date: 1500 origine: Milan (autographe Fr. Gafurius)
provenance: Charles Jaufred, président du Parlement du Dauphiné et
vice-chancelier du Sénat de Milan (c. 1505-1506) contenu: 3-52v
Franchinus Gafurius, De harmonia musicorum instrumentorum opus rism
b3/6
METZ,
Bibliothèque municipale (F-ME)
F-ME 351
date: copié avant 869 origine: inconnue provenance: Metz,
abbaye bénédictine St-Arnould contenu: 66r "Noe noe ane AUCTORITAS
VERA. AUTENTICUS PROTUS... iunior quam est intonandi in arte musica" (éd. Atkinson,
Tonus, 2001, p. 37); 66v-75v TON. Mett. rism b3/1, p. 86 rism
b3/6 ▪ Atkinson, Tonus, 2001, p. 36.
F-ME 452
date: début du XIIe s. origine et provenance: tropaire-prosaire (Metz, Gorze ?) remarque:
détruit le 31 août 1944 contenu: "Ecce modus primus..." rism
b3/1, p. 86 rism b3/6 copie: F-ME (photographies)
F-ME 494
date: début du XIe s. origine: inconnue provenance: Metz,
abbaye bénédictine St-Arnould contenu: 81-101v REG. PRUM.; 101v-102
tableau comparatif des échelles de la Musica enchiriadis et de Boèce rism
b3/1, p. 86 rism b3/6 copie: D-Maw (f. 80v-102r)
MONTPELLIER,
Bibliothèque de l'École de Médecine (F-MOf)
F-MOf H 159
date: XIe s. origine: Dijon, St-Bénigne provenance:
bibliothèque de la famille Bouhier à Dijon (XVIIe s.); abbaye cistercienne de
Clairvaux (1782); Troyes (175) contenu: 1-7v REG. PRUM. rism b3/1,
p. 86-87 rism b3/6 copie: D-Maw (f. 1r-13v) ▪ M.-P.
Laffitte/J. Sclafer (dir.), Catalogue général des manauscrits latin n° 8823
à 8921 (Paris: Bibl. nat. de France, 1997), p. 96.
F-MOf H 384
date: fin du XIe s. et XIIe s. (première moitié) origine: Sud de
la France provenance: Bourgogne ?; citeaux, Oratoire de Troyes ou
bibliothèque du président Bouhier contenu: 113-116
"Quid est tonus ? Regula que de omni cantu…"; 115
"Proslambanomenos. Hypate hypaton…"; "Ypodorius. Ypopgrygius.
Ypolidius. Dorius…"; 115v-116 "Primus tonus
officiorum habet quinque... " ; 116-121 PS.-ODO dial. (exc.);
121r-v GUIDO micr. (exc.); 121v-122 GUIDO micr. (exc.); 122
"Quae est prima consonancia ? Prima quidem consonancia est diapason…"
122-123 ORG. Montep.; 123r-v "Toni igitur
universaliter efficiuntur IIII…." rism b3/6 copie: D-Maw
F-MOf H 491
date: XIe s. origine: inconnue provenance: P. Pithou
(1539-1596); Oratoire de Troyes contenu: 81-91 FIST. Rogatus; 91r-v
PS.-BERNEL. interv.; 92v-93v MON. In primo; 93v PS.-BERNEL. interv. rism
b3/6 copie: D-Maw
NANCY, Bibliothèque municipale (F-NAm)
F-NAm Ms. 28 (241)
182 f. Parchemin. XIIIe et XVe s. Bréviaire (sanctoral, cursus romain) à
l’usage de Châlons-sur-Marne. f. 173v-176v : Tonaire « Incipiunt
toni. Et primo de primo tono... » expl. « Incipit VIII<us> tonus.
Octavo tono... in gesolreut et in cesolfaut » (XIIIe s.).
NICE, Bibliothèque municipale (F-NI)
F-NI XV-247
Papier. 84 f. date: 1488 origine: Milano provenance: Franciscus
Turianus OP contexte : Federico Frezzi, Il Quadriregro.
Publié par A. Zarotto et E. Lanza contenu: (garde inférieure) add.
Dessin de la main guidonienne. R. Giraud (dir.), Le patrimoine écrit de Nice,
t. 1, 1470-1500 (Nice, 2003), p. 50 n° 229 et p. 100, pl. XX
[Shin Nishimagi]
ORLÉANS,
Bibliothèque municipale (F-O)
F-O 277 (olim 233)
date: Xe s. origine: inconnue provenance: Fleury-sur-Loire
; à compléter par F-Pn Nouv. acq. lat. 1630, f.
14-16 et Leyde, Voss. lat. F. 70 I, f. 1-66 (cf. E. Pellegrin , « Membra
disjecta Floriacensia », in Bibliothèques retrouvées. Recueil d’Etudes
publiées de 1938 à 1985 (Paris, 1990), p. 163-170) contenu: p. 44 Diagramme des aspects
de quarte et de quinte rism b3/6 ▪ Michel Huglo, « Le traité de musique d’Abbon de Fleury », in: Abbon,
un abbé de l’an mil. Etudes réunies par Annie Dufour et Gillette Labory
(Brepols, 2009), p. 225-239.
F-O 293 (olim 247)
date: Xe s. origine: Val de Loire ? provenance:
Fleury-sur-Loire contenu: 1-32v BOETH. mus. (fragm.; GLOSS. Boeth. mus.)
rism b3/6
F-O 293 (olim 247)
date: Xe s. origine: Val de Loire ? provenance:
Fleury-sur-Loire contenu: 33-142 BOETH. mus. (fragm.; GLOSS. Boeth. mus.
rism b3/6
PARIS,
Bibliothèque de l'Arsenal (F-Pa)
F-Pa 114
date: 1471 (daté au f. 264v) origine: Paris ? provenance:
Paris, Ste-Chapelle contenu: 205 "Primus cum sexto fa sol la semper
habeto…"; "Septimus et sextus dant fa mi re"; "Sunt in .d.
vel in .a. primus tonus atque secundus…."; 205r-v "Omnis antiphonae
designans in Re cuius seculorum incipit in la Primi toni est…"rism b3/6
F-Pa 763
date: XIVe s. origine: France provenance: Paris, abbaye
St-Victor contenu: 278va: "Primo videamus quid sit
dictamen..."; 278v "Quid sit rithmus et unde dicatur et quot sillabis
et quot distinctionibus et quot dictionibus videamus et ubi consonancia debeat
observari..."; 280v-281: "Quoniam intelligenti pauca sufficiunt
pauca..." rism b3/6
F-Pa 1016
date: XIVe s. origine: inconnue provenance: Bibliothèque
des Grands Augustins de Paris contenu: Vincent de Beauvais, Speculum
doctrinale rism b3/1, p. 87 rism b3/6 ▪ Anna Morelli,
"Il ruolo delle arti quadriviali nello Speculum Doctrinale di
Vincenzo di Beauvais", Medioevo, XXV (1999-2000), p. 208
F-Pa 1169
date: 996-1024 origine: Autun contenu: 39 "Autentus
dicitur autoritas sive testamentum..." (éd. Huglo, Tonaires, p. 48)
rism b3/1, p. 87 rism b3/6
PARIS,
Bibliothèque du Conservatoire (F-Pc)
cf. PARIS, Bibliothèque Nationale de France, Département
de la musique
PARIS, Bibliothèque Mazarine (F-Pm)
F-Pm 574 (268)
Parchemin. 321 ff. à 2 col. 325 x 218 mm. date: XVe s. origine:
allemande ? provenance: inconnue contexte: st. Hieronymus, Epistolae
contenu: f. 41a-vb PS.-HIER. ep. "Epistola beati Iheronimi
presbiteri ad Dardanum de diuersis generibus musicorum." "Cogor a te
ut tibi Dardane de aliis generibus musicorum …" "… et spiritaliter ac
mistice intelligenda sunt." (non illustrée) ▪ A. Molinier, Catalogue
des manuscrits de la Bibliothèque mazarine, t. 1 (Paris, 1885), p. 234-238.
[Shin Nishimagi]
F-Pm 575 (263)
Parchemin. 302 ff. 386 x 270 mm. date: XVe s. origine: italienne provenance:
"Abrahamus Valerius, anno 1625" (f. 1); abbaye de St.-Victor de Paris
anciennes cotes: 216; 1048 contexte: st. Hieronymus, Epistolae
(en 2 vol. avec F-Pm 576 (264)) contenu: f. 283-284 PS.-HIER. ep.
"Ad Dardanum." "<C>ogor a te ut tibi Dardane de aliis
generibus musicorum …" "… Et est minima sapientia legis veteris in
manu iudeorum." (non illustrée) ▪ A. Molinier, Catalogue des manuscrits
de la Bibliothèque mazarine, t. 1 (Paris, 1885), p. 238-245.
[Shin Nishimagi]
PARIS,
Bibliothèque Nationale de France (F-Pn)
Département des Manuscrits
F-Pn lat. 345
Parchemin, 215 ff. à 2 col. 285 x 205 mm. date: XIIIe s. origine:
inconnue provenance: abbaye cistercienne de Bonport (dioc. d'Evreux); envoyé
à Colbert en 1683; entré en 1732 dans la Bibliothèque royale anciennes cotes
: Colbert 2852; Regius 3994. 5.5 contexte: Glossae divernorum librorum;
st. Hieronymus; Hugo de Sancto Victore; Beda contenu: f. 100a-100va
PS.-HIER. ep. "Incipit epistola sancti Ieronimi ad Dardanum."
"Cogor a te ut tibi Dardane de aliis generibus musicorum …" "…
Et est minima sapientia legis ueteris in manu Judeorum. Explicit." (non
illustrée) ▪ CGML, I (1939), p. 121-122.
[Shin Nishimagi]
F-Pn Lat. 740
date: Xe s. origine: Limoges, abbaye St-Martial (n° 120) contenu:
2v "Efficitur quinis simphonia sescupla
ptongis..." rism b3/1, p. 88 rism b3/6 rism b3/6
copie: D-Maw
F-Pn Lat. 776
date: XIe s. origine: St-Michel de Gaillac; coll. Colbert n° 873;
Regius 3661.3, contenu: 147 "Pange camena tuis extollens vocibus
octo..." 147ra-b AURELIAN. (VIII,1-21); 147rb-vb AURELIAN. (XX,1-24);
147vb "Octo toni consistunt in musica..."; 148-153v tonaire
"secundus tonus plagi protus vocatur quod nomen significatur…" rism
b3/1, p. 88-89 rism b3/6 copie: D-Maw ▪ Clyde W.
Brockett, "The Frontispiece of Paris, Bibliothèque Nationale, Ms. lat.
776: Gerbert's Acrostic Pattern Poems", Manuscripta, 39 (1995),
3-25.- Nino Albarosan "Il manoscritto Paris, Bibliothèque Nationale lat.
776 (Albi) e ipotesi ritmiche nel communio "Dominus dabit", in: Trent'anni
di ricerche musicologiche. Studi in onore di F. Alberto Gallo (Roma, 1996),
9-12.
F-Pn Lat. 780
date: XIe s. origine: Narbonne provenance: Cathédrale
d'Arles; coll. Colbert n° 1586; contenu: 122v-130v tonaire (PDF) dont les rubriques sont à rapprocher de celles du tonaire d’Odorannus de Sens (cf.
Bautier/Gilles, Odorannus, p. 156-197, passim) rism b3/1,
p. 89 rism b3/6
F-Pn Lat. 909
date: 1029-34 (110-125, 198-205) origine: Limoges, abbaye
St-Martial (n° 102) contenu: 251-257 tonaire rism
b3/1, p. 89-90 rism b3/6 ▪ James Grier, "Scriptio interrupta:
Adémar de Chabannes and the Production of Paris, Bibliothèque Nationale de
France, MS latin 909", Scriptorium, 51 (1997), 234-250.
F-Pn Lat. 933
date: XIIe s. origine: abbaye OSB Notre-Dame de la Grasse (dioc.
Carcassone) contenu: 101 ANON. Cist. III. rism b3/1, p. 90 rism
b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 983A
date : c. 1502 origine : Troyes contenu
: Ordinaire cistercien à l'usage de l'abbaye de Clairveaux « Hunc librum ad
requestam et procuratione domni Petri quondam abbatis Clarevallis scripsit
frater Iohannes Le Becgue de civitate Trecensi oriundus religiosus professus de
dicta Claravalle. Anno domini millesimo quingentesimo secundo. Orate pro eis. »
(f. 215v) ; 112r-117r
tonaire.- Delisle, Cabinet, II, p.
355 ; Cat. gén. I, p. 350-351.
[Shin Nishimagi]
F-Pn Lat. 1014
date: XVIe s. (première moitié) origine: France (Beauvais ?)
provenance: Sebastianus Cosette; coll. Colbert 5377; Regius 4377.5 contenu:
1-7v Petrus Bugnius, Accentum ecclesiasticorum methodus
"Accentus tres sunt nam vocem tollit acutus..."; 8-25v Petrus
Bugnius, Modus accentuandi epistolas et evangelia."Tenor ab
authoribus pro accentu capitur..."; 26-41 "Tonus tribus modis
accipitur. Primo modo tonus dicitur tenor sive accentus..."; 42v-43
"Moy amous dy toutte musicque que trois especes c'est à dire trois
magnieres diuerses de chantrie..." rism b3/6
F-Pn Lat. 1084
date: XIe-XIIe s. origine: abbaye OSB St-Géraud d'Aurillac provenance:
Limoges, abbaye St-Martial (n° 98) contenu: 155-158v Tonaire (PDF); 159-160v "Octo toni consistunt in
musica..." rism b3/1, p. 90-91 rism b3/6
F-Pn Lat. 1093
date: XIIIe s.; XIVe s. (83-88) origine: Normandie ? provenance:
coll. Jean Bigot (n° 252) contenu: 84 "Quid est organum ? Organum
est sonus armonicus..." rism b3/1, p. 91 rism b3/6 copie:
D-Maw
F-Pn Lat. 1118
date: 987-966 origine: Limoges, abbaye St-Martial (n° 94) contenu:
104-114v Tonaire (PDF) rism b3/1, p. 91-92 rism
b3/6 ▪ Cf. C. T. Russell, The
Southern French Tonary in the Tenth and Eleventh Centuries, Ph. D.
dissertation, Princeton University, 1966, p. 206-221 ; Huglo, Tonaires, p. 137-138.
F-Pn Lat. 1121
date: avant 1029 (f. 58-72) ? origine: Limoges, abbaye St-Martial
(n° 101) contenu: 202-206v Tonaire rism b3/1, p. 92 rism b3/6
F-Pn Lat. 1240
date: 931-934 (1-80); XII (183-188) origine: Sud-Ouest de la
France provenance: Limoges, abbaye St-Martial contenu: 62v-64v
Tonaire (PDF) rism b3/1, p. 92 rism b3/6
▪ Philip Rutter, Paris, Bibliothèque Nationale, fonds latin 1240: A
Transcription and Analysis of the Trope Repertoire (Ph.D. Royal Holloway,
University of London, 1993) (résumé); Cantus. "About the Manuscript Indexed"
F-Pn Lat. 1684
date: XIe s. origine: Normandie ? provenance: coll. Jean
Bigot (n° 37); Regius 3956.1 contenu: 130r-v FIST. Primam fist. IV rism
b3/1, p. 92-93 rism b3/6
F-Pn lat. 1871
Parchemin, 250 ff. 345 x 225 mm. date: Xe s. origine: inconnue provenance:
J.-A. de Thou (1553-1617) anciennes cotes: Colbert 635; Regius 3758. 9.9
contexte: st. Hieronymus, Epistolae (add. des neumes français par deux
mains différentes: f. 1 "kyrie" et f. 156 sans paroles) contenu:
f. 249v-250v PS.-HIER. ep. "Incipit epistola Hieronimi de generaribus
musicorum ad Dardanum." "Cogor a te ut tibi Dardane de aliis
generibus musicorum …" "… et spiritaliter ac mistice intelligenda
sunt." (non illustrée) ▪ CGML, II (1940), p. 209-210.
[Shin Nishimagi]
F-Pn lat. 1878
Parchemin, IV + 244 ff. à 2 col. 380 x 270 mm. date: XIIIe s. origine:
inconnue provenance: Raoul Bouvier (+1470), moine de l'abbaye de Lyre
(Normandie), élu évêque de Béziers et Agde, abbé de Saint-Paul et préchantre de
la cathédrale de Narbonne; Ursin Tiboult, d'origine de Saint-Lô, élu prieur de
la Sorbonne en 1443, chanoine et vicaire général de l'évêché de Bayeux, reçut
ce manuscrit le 24 août 1470, puis il le légua aprês 1484 à la bibliothèque de
l'université de Caen; N.-J. Foucault (+ 1721); Charles d'Orléans, abbé de Rothelin
qui l'a donné en 1736 à la bibliothèque du roi anciennes cotes: 246; 116
contexte: st. Hieronymus, Epistolae contenu: f. 135va-136va
PS.-HIER. ep. "Incipit epistola Hieronimi ad Dardanum de generibus
musicorum." "Cogor a te ut tibi Dardane de aliis generibus musicorum
…" "… spilitualiter ac mistice intelligenda sunt. Explicit de musice
artis generibus." (non illustrée) ▪ CGML, II (1940), p. 213-214.
[Shin Nishimagi]
F-Pn lat. 1891
Parchemin, 567ff. 420 x 280 mm. date: le 17 nov. 1484 (cf. f. 566) origine:
Firenze
provenance: un membre de la famille Briçonnet, probablement Robert, abbé
de St.-Vaast d'Arass en 1488, puis archevêque de Reims (+ 1497); Georges
d'Amboise, cardinal et archevêqie de Rouen en 1498 (+ 1510) anciennes cotes
: 22; CLXXIII; Rigault-Dupuy, 173; Regius 3629; contecte: st.
Hieronymus, Epistolae (en 2 vols. avec lat. 1890) contenu: f. 144-145
PS.-HIER. ep. "Beati Hieronymi presbiteri ad Dardanum de diuersis
generibus musicorum scilicet Organo, Tuba, Fistula, Cithara, Sambucca, Buccina,
Psalterio, Tympano, et Choro, quae in scripturis memorantur, ostendens qualis
eorum forma fuerit apud hebreos & quid mystice spiritaliterque
significent." "Cogor a te ut tibi Dardane de aliquibus [sic]
generibus musicorum …" "… et spiritaliter ac mystice intelligenda
sunt." (non illustrée) ▪ CGML, II (1940), p. 223-225; CMEL,
II, p. 95, pl. CLXIII.
[Shin Nishimagi]
F-Pn Lat. 2236
date: Xe s. origine inconnue provenance: St-Martial de
Limoges contenu: (Extraits du Livre II des Histoires
naturelles de Pline) 2 "Inter coelum et terram certis discreta
spatiis septem sidera... "; 2v "Intervalla eorum a terra multi
indagare temptaverunt..."; "Tres autem quas supra solem... meantes
cum eo."; "He oriuntur uero matutino... utraque statione quaternos
menses non impleant." (cf. Plinius, Naturalis historiae
libri XXXVII. post L. Iani obitum recognovit et
scripturae discrepantia adiecta edidit Carolus Mayhoff, vol. VI,
Teubner/Lipsiae 1892-1909, Liber II,
passim) rism b3/6
F-Pn Lat. 2389
Volume factice formé de cinq cahiers d'époques et de provenances diverses
(VIe-XVe s.).
Cahier II (f. 15-40) date: XIIe s. origine: inconnue provenance:
Périgueux, couvent des cordeliers contenu: 15-34 CALC.; 35r-v
"Septenarius numerus obtinetur..."
Cahier IV (f. 49-56) date: XIIe s. origine: inconnue provenance:
abbaye de Waten (dioc. de St-Omer) contenu: 50 VERS. Arbor; 50v
"Tonus habet XXII milia stadiorum..."; 50v "Interualla eorum a
terra multi indagare temptauerunt..." rism b3/1, p. 93 rism b3/6
▪ Huglo, Diagrammes de Calcidius, 2008, p. 219.
F-Pn Lat. 2627
date: début du XIe s. origine: abbaye de Moissac contenu:
84 GUIDO micr. (III,17-23); 84 MON. Totam tabulam (exc.); 84 MON. Prima corda;
84 "Ordine primi geno nomen..."; 175-177v Bertrandus Prudentius,
<Versus de arte musica> (éd. La Fage, Essais, p. 297-303) rism
b3/1, p. 93-94 rism b3/6 copie: D-Maw ▪ Menso
Folkerts, "Frühe westliche Bennenungen der indisch-arabischen Ziffern und
ihr Vorkommen", Sic itur ad astra. Studien zur Geschichte der Mathematik
und Naturwissenschaften. Festchrift (...) Paul Kunitsch (Wiesbaden, 2000),
216-233.
F-Pn Lat. 2667 A
date: Xe s.; XIe (f. I-II) origine: Fleury-sur-Loire ? provenance:
J.-A. de Thou contenu: Ir-v Tonaire (fragm. à compléter
par F-Pn Lat. 7185) rism b3/1, p. 94-95 rism b3/6
F-Pn Lat. 2794
date: XIIe s. origine: Allemagne ? provenance: Trêves
(XIVe s.) contenu: Iv "Numerus iste ducenta quinqueginta sex
epitritus est CXCII..." rism b3/1, p. 95 rism b3/6
F-Pn Lat. 2994
date: 1406-1413 origine: Evreux (copié par Ricardus de Basochiis,
maître d'école à St-Nicolas d'Evreux) provenance: coll. Colbert. 6452 contenu:
52v-54 Ricardus de Bazochis, Tractatus de consonantiis cantus.
"Et primo sciendum quot sunt. Unde nota quod sunt sex secundum planum
cantum, videlicet ut re mi fa sol la..." remarques: sur Richard de
Bazoques et sa bibliothèque, voir: Jeanne Bignami-Odier et A. Vernet, "Les
livres de Richard de Bazoques", Bibliothèque de l'Ecole des Chartes,
110 (1952), p. 124-153 rism b3/6
F-Pn Lat. 3445
date: XV provenance: Bibliothèque des Célestins de Saint-Pierre
de Luxembourg à Avignon. contenu: 158v Six proverbes moraux forgés sur
les notes de la gamme : « Nota expositionem vocum. Ut, id est uti
temporalibus cum moderatione... » Ecpl. « ... La, id est lavare
peccata in confessio<ne> sine reiteratione" ▪ CGML, V (1966), p. 409-412, part. p. 411.
F-Pn Lat. 3464
date: XV (vers 1458) origine: écrit par Jean Bassier, prêtre du
diocèse d'Autun, chapelain du Grand Hôpital de Beaune. contenu: 206v « Nota
de detractione in jubilatione ut re mi fa sol la. Ut: ascendit Deus
utiliter... » Expl. « ... La: Laudabiliter quia cum magna jubilatione
cantantibus angelis » ▪ CGML, V
(1966), p. 451-457, part. p. 456.
F-Pn Lat. 3713
date: XIIe s. (f. 30-44) origine: Sud-Ouest de la France provenance:
Limoges, abbaye St-Martial contenu: 30r-v PS.-ODO prol.; 30v-37v PS.-ODO
dial.; 37v-38 PS.-ODO mus. (exc.) : Cum
pueris volumus insinuare legere... ; 38
"Emisperium quid est?..."; "Nona dicitur a greco...";
38r-v: "His (bis) septenis monacordam designamus litteris..."; 38v “Diffinitio toni...”; 38v-39:
“Voces quas in monacorda ostendimus.... Has voces ita breviter
subtiliterque per lineas et spatia notamus..."; 39r: "Tonus est
spacium duarum cordarum..."; 39r HERMANN. vers.; 39v-40 "Est prima
species ypodorii que habet licanen ypaton..."; 40r-41r "Primus tonus et tercius, quintus vel
septimus..."; 41r-v MON. Mon. compos.; 41v "Efficitur quinis
simphonia secupla ptongis..."; 42v "Diatessaron
et diapente et diatonon..." (cf. Bernhard, Clavis Gerberti, p.
26-32) rism b3/1, p. 95 rism b3/6 copie: D-Maw ▪ Shin Nishimagi,
« Un libellus de traités musicaux provenant de Saint-Martial de
Limoges : Paris, BnF, lat. 3713, fol. 30-44 (XIIe siècle) »,
in : Parvo pro Magnis munera. Etudes de Littérature tardo-antique et
médiévlae offertes à François Dolbeau par ses élèves réunies par Monique
Goullet (Turnhout, 2009), p. 305-318.
F-Pn Lat. 4995
Parchemin. 38 f. 230 x 305 mm. date: Xe s. origine: inconnue provenance:
Bibliothèque des Carmes de Clermont; incorporé en 1690 à la bibliothèque
colbertine du marquis de Seignelay; entrée en 1732 dans la Bibliothèque royale.
Colbert 3287; Regius 5192.2.2 contexte: 1-37v Capitularium collectio
(cf. http://www.uni-leipzig.de/~jurarom/manuscr/Can&RomL/shelfmrk/13755.HTM); 38
Blanc contenu: 38v (add.) tonaire (traces de grattage
au-dessus de chaque formule échématique, excepté pour la formule Annes
du sixième mode. Il pourrait s'agir de notation neumatique) Huglo, Tonaires,
p. 312; P. Merkley, "Tonaries and Melodic Families of Antiphons", Journal
of the Plainsong and Medieval Music Society, 11 (1988), p. 13-24.
[Shin Nishimagi]
F-Pn Lat. 5577
date: Xe s. (f. 3); XIIe s. origine: Espagne provenance:
Eglise de Luçon contenu: diagramme (cf. BOETH. mus., III,14) contexte rism b3/1, p. 96 rism
b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 6286
date: XIVe s. origine: inconnues provenance: Coll. Dupuy contenu:
13-14v ANON. Couss. VII. contexte
rism
b3/1, p. 97 rism b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 6428
date: XIIIe s. (c. 1270) origine: inconnue provenance:
Coll. Colbert. contenu Vincent de Beauvais, Speculum doctrinale rism
b3/1, p. 97 rism b3/6 ▪ Anna Morelli, "Il ruolo delle arti
quadriviali nello Speculum Doctrinale di Vincenzo di Beauvais", Medioevo,
XXV (1999-2000), p. 207
F-Pn Lat. 6755.2
date: début du XIVe s. origine: Flandres ou Allemagne ? contenu:
71-78 LAMBERTUS (traité de plain chant). contexte rism b3/1, p. 97 rism
b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 6842C
date: fin du XIIe s. origine: France provenance: coll.
Colbert 4569 contenu: 56v-57 FIST. Cuprum pur. contexte rism b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 7181
date: IXe s. origine: Nord de la France provenance: coll.
Dupuy; Regius 5365 contexte contenu: 1-81 BOETH.
arithm.; 82v-136v BOETH. mus. rism b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 7185
date: XIe s. (110-125), XIIe s. (179), XIIIe s. (XIIe s. Bower,
Manuscripts) (126-177, 178) origine: St-Evroult ? (110-115); Fleury-sur-Loire
(116r-v); Aquitaine (117-123); Normandie (126-177) provenance: Coll. P.
Pithou; coll. Colbert 4001 contenu: 1-40v BOETH. arithm.; 110-115
tropaire (fragm. à compléter par F-Pn Lat. 10756, f. 70-71); 116r-v Tonaire (fragm. à compléter par F-Pn Lat. 2667
A); 117-123v tonaire; 124 "<...>turas digitorum de foris usque
ad caput maioris..."; 125 "<...> partiatur partibus ad neten
yperboleon quae..."; 125 BOETH. mus. (III,8); 126-177 BOETH. mus.; 178v
"Decem in huius artis exordio fere inquirenda..." contexte rism b3/1, p. 98 rism
b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 7199
date: fin du Xe s. origine: Italie du Nord provenance:
Paris, abbaye St-Denis contenu: 1-82v BOETH. mus. (GLOSS. Boeth. mus.) rism
b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 7200
date: IXe s. origine: Fleury-sur-Loire ; Laon-Soisson (cf. Bernhard,
Rezeption, p. 602 n. 6 ; Teeuwen) provenance:
Fleury-sur-Loire contenu: 1-93v BOETH. mus.; 8v-9 INTERV. Quid sit
tonus; 29r: Gerbertus, Scholium ad Boethii Musicae Institutionis l. II, c.
10 (ed. *Bubnov, Gerberti, p. 28-30); 36r Scholium ad Boethii
Musicae Institutionis l. II, c. 21 (ed. *Bubnov, Gerberti, p.
30-31); 94-207 AUGUST.; 207v-218v,221 MART. CAP. (exc.); 219-220 MON. Super
unum rism b3/1, p. 99 rism b3/6 copie: D-Maw ▪ Teeuwen, Harmony, 2002, p.
29-30 n. 71, 31 n. 83.
F-Pn Lat. 7201
date: IXe s.; c. 800-850 origine: St-Amand provenance:
Regius 5363,1 contenu: 1-63 BOETH. mus. rism b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 7202
date: XIe s. origine: sans doute France (seules les initiales
semblent avoir été rajoutés en Italie du Nord); cf. Bower, Manuscripts,
1988, p. 232, n° 86 : "While initials cleary point to a North Italian
origin, neumes in the tonary may indicate a musical scribe from northern
France. The citation of Fulbertus (Chartres) and the character of diagrams also
indicate France as possible origin." provenance: Venise, Couvent
des Dominicains; Coll. Colbert. contenu: 1-50 BOETH. mus.; 24-36 TON.
Boeth. mus.; 50-54v INCH. UCHUB.; 54v-56 ORG. Paris rism b3/1, p. 99 rism
b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 7203
date: première moitié du XIIe s. origine: Val de Loire,
Fleury-sur-Loire ? provenance: J.-A. de Thou et Marie Barbançon, puis
coll. Colbert contenu: 2v-3 VERS. Est planetarum; 3
"Terra-Silentium, Luna-Proslambanomenos, Mercurius-Ypateypaton ...
Seraphin-Netehyperboleon" (échelle du grand système parfait; diagramme
reproduit in Handschin, Sphärenharmonie 2, p. 201); 6-7v MON. Boetius;
7v "Musicam censet Plato exorbitantes animas... et auditu et sonis posita est"
(CALC. cap. CCLXVII,
extrait Waszink, p. 272, l. 20 - p. 273, l. 5) ; 8-104 BOETH. mus. rism b3/1, p. 99-100 rism b3/6 copie:
D-Maw
F-Pn Lat. 7204
date: XIIe s. origine: Normandie provenance: coll. Jean
Bigot (n° 309); Regius 5364,2 contenu: 1-51 BOETH. mus. rism b3/6
copie: D-Maw
F-Pn Lat. 7205
date: début du XIIIe s. origine: France (Ile de France ?)
provenance: coll. Jean-Baptiste Hautin; Stéphane Baluze (n° 244); Regius
5362,3 contenu: 1-67 BOETH. mus. (fragm.) (GLOSS. Boeth. mus.) rism
b3/6
F-Pn Lat. 7206
date: fin du XIIIe s. origine: France provenance: Huguet
Joufre (XVIe s.); coll. Colbert (n° 3536); Regius 6015 3.3.a. contenu:
1-46v BOETH. mus. rism b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 7207
date: XVe s. (1430-1460) origine: Italie provenance:
Cardinal Ridolfi (ob. 1550; coll. Henri IV en 1604) contenu:
1-293 IAC. LEOD. spec.; 294-300 IOH. MUR. spec. rism b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 7207 A
date: c. 1480-1490 origine: Italie provenance: coll. Mazarin;
Regius 5172 contenu: 1-227 IAC. LEOD. spec. rism b3/6 copie:
D-Maw
F-Pn Lat. 7208
date: c. 1500 origine: Italie du Nord provenance: Nicolò
Leoniceno contenu: 1-108 Franchinus Gafurius, De harmonia musicorum
instrumentorum opus rism b3/6
F-Pn Lat. 7209
date: XVIe s. contenu : "1° Hieronymi Mei tractatus
de musica ad Petrum Victorium. 2° Trattato di musica, fatto dal signor Hieronimo
Mei, Gentilhuomo Fiorentino. 3° Del verso Toscano trattato del medesimo Mei."
(Catalogus, IV, 1744, p. 326-327).
F-Pn Lat. 7210
date: début du XIe s. origine: inconnue provenance: Coll.
Colbert. contenu: 71+1-21 MUS. ENCH.; 21-65 SCOL. ENCH.; 65-67 MON.
Super unum; 68 "Multiplicatio per ternarium quaternario fit XII..."
68 "Proslambanomenos, hypate hipaton, ypate meson..." 68 "Dorius
/ phrigius / lidius..." (tableau) 68: "Albinus earum nomina latina
oratione..." 69: "Proslambanomenos / hypate hypaton..."
(tableau) rism b3/1, p. 100-101 rism b3/6 copie: D-Maw
(p. 1-69, 71)
F-Pn Lat. 7211
date: fin du XIe ou début du XIIe s. (1-72, 73-105, 133-151); XIIe s.
(106-132) origine: école monastique de St-Pierre de Luxeuil (?) (f. 1-72
[à rapprocher de F-Pn Lat. 7212]) ; Auvergne ou Sud de la France
(f. 73-151, d’après la notation neumatique) provenance: Coll. Colbert
(n° 2415) contenu: 1-12 MUS. ENCH.; 12-16v+19v-49 SCOL. ENCH.; 17
AURELIAN. (exc.); 17 COMPIL. Paris I (exc.); 17r-v CASSIOD. inst. (exc.); 17v
AURELIAN. (exc.); 17v CASSIOD. inst. (exc. 1) ; 17v CASSIOD. inst. (exc. 2) ;
17v-19 Tonaire; 19r-v AURELIAN. (exc. XVIII,5-26); 49-51v COMM. BR.; 51-52v
MON. Super unum; 52v-54 MOD. Ecce modorum; 54-71 ALIA MUS.; 71v-72 "Tribus
contans interuallis quatuorque neruis...", "Simphonie prima species
diapente pentacordum resonat...", "In ordine quarta uocibus discrepat
tribuus que e quatuor...", "Diapente et diatesseron simphoniae et
intense et remisse..."; 73-89 GUIDO micr.; 89-95 GUIDO reg.; 95-97v GUIDO
prol.; 97v-105 GUIDO ep.; 105v-115 PS.-ODO dial.; 115v-125v LIB. ARGUM.;
125v-127 LIB. SPEC.; 127v "Ecce modus primus sic noscitur atque secundus...";
128v-131v différences psalmodiques; 132 main de solmisation; 133-134 MART. CAP.
(exc.); 134r-v CASSIOD. inst. (exc.); 134v-144v AURELIAN. (exc.); 144v-145 Tonaire; 145-146v COMPIL. Paris. I; 146v-147
MON. Si vis metiri; 147 MON. Divide mon.; 147v tableau de la division du
monocorde dans les trois genres; 148-149v Tonaire abrégé et noté avec la
notation A-O-LL (cf. Phillips, Notationen, p. 551-553); 149v main de solmisation;
149v VERS. Indicis; 150-151 PS.-HIER. ep.; 151 ISID. etym. (exc.); 151v MACROB.
(exc.) rism b3/1, p. 101-105 rism b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 7212
date: début du XIIe s. origine: Bourgogne provenance:
Dijon ou Luxeuil; Coll. Colbert contenu: "... praemittuntur Honorii,
Papae II. ad Matthaeum, Albanensem Episcopum, litterae pro monasterio
Luxoviensi, cum Matthaei responso <du 4 mai 1128; éd. Recueil des
Historiens des Gaules et de la France (...), ed. Martin Bouquet [Paris,
1788-1904], vol. 15 (éd. M.-J.-J.- Brial; 1808); rééd. PL 166, col.
1278>" (Catalogus, IV, 1744, p. 327); 1v-12v MUS. ENCH.; 12v-36
SCOL. ENCH.; 36-37v COMM. BR. (extr.); 38r-v MON. Super unum; 39 MOD. Ecce
modorum; 39v-50v ALIA MUS. rism b3/1, p. 105-106 rism b3/6 copie:
D-Maw (1-50v)
F-Pn Lat. 7212 A
date: XVe s. origine: inconnue provenance: Carmes de
Clermont-Ferrand contenu: 3-6 EG. CARL. rit. rism b3/6
F-Pn Lat. 7295
date: XVe s. (vers 1440 ?) origine: Dijon ? provenance: Le
Fèvre (ob. 1565), secrétaire du Cardinal de Givry; maître Adam
S., chanoine de Dijon; frère François Buffet; coll. Colbert n° 1900: Regius
5463,2 contenu: 99-100 TRAD. MUR. I; 100v-110 IOH. MUR. spec.; 110v
"Nota quod quinque sunt species discantus scilicet unisonum semidytonum,
dyatessaron, dyapente, dyapente cum tono..."; 110v "Nota quod in
quacumque iunctura manus reperitur mi per vocem ibidem reperitur fa per
adiunctionem..."; 110v "Item in ludo organorum quandoque ante sextam
contrapuncti..."; 110.2 "Unisonus et requirit post se semiditonum id
est terciam imperfectam... Semiditonus..."; 110.3 "Cupientibus
habendi noticiam aliquam circa practicam contrapuncti necesse est sibi ut sciat
quod sunt 6 voces quarum iij sunt perfecte..."; 110.4 "Nota hic quod
si tenor descendat in fine siue hoc quod ultima…"; 111 "Sequitur
divisio diapason…". (éd. Le Cerf/Labande, Zwolle, p. 37-38);
123v-124 "Huic tergali positiuo communis omnium canonicorum..." (éd. ibid.,
39-40); 127r-v Notes sur un jeu d'anches de l'orgue des Dei custodientes (éd. ibid.,
p. 41-42).; 127 Diapasons de certains jeux du même orgue (éd. ibid., p.
43-44).; 128r "Isti sunt forpices..." (éd. ibid., p. 3-6);
128v "Pro composicione clavisimbali fiat linea..." (éd. ibid.,
p. 7-9); 128v "Notandum quod stephanus quantum ad positionem
cordarum..." (éd. ibid., p. 10); 128v-129v "Compositio
clavicordiorum secundum librum Baudeceti" (éd. ibid., p. 11-12.;
ARN. ZWOLL); 128.2 "Primo fiat divisio per 15..." (éd. ibid.,
p. 52); 128.2 "Cum dividit aliquam cordam in duo facit octavam..."
(éd. ibid., p. 53); 129 Diagrammes relatifs à l'orgue et au clavicorde
(cf. ibid., p. 13-14); 129 "Compositio fimbrie quod est initium
organorum..." (éd. ibid., p. 14-16 ; éd. Sachs, Mensura,
p. 145-146); 129v "Nota quod aliqui faciunt..." (éd. ibid., p.
17-18); 129v "Notandum pro composicione instrumenti vocati dulce
melos..." (éd. ibid., p. 19-21); 129.2v "Monocordium sonans...
fissura est pluma" (éd. ibid., p. 22); 130 Dessin du troisième
système de dulce melos. Plan d'un sommier d'orgues. Notes.;
"Notandum quod fissure superficiei..." (éd. ibid., p. 23-25);
130v "Ad faciendum solidum tubam optissimam..." (éd. ibid., p.
26 et 49); 131 Plan d'une façade d'orgue.; 131v Composition de trois orgues.;
131.2 "Notandum quod organum sancti Cyri..." (éd. ibid., p.
29-31); 131.2 "Semitonium est concordantia quae est inter duas..."
(éd. ibid., p. 30-31); 132 "Pro composicione lutene capiatur
asser..." (éd. ibid., p. 32-34); 132v-133 Composition des
fournitures d'un orgue de N.-D. de Dijon (éd. ibid., p. 54-55).;
133v-134 Composition d'un orgue (éd. ibid., p. 56).; 134v "Isti
sequentes calami sunt plumbei..." Expl. "... dimittitur 2
differenciis" (éd. ibid., 50-51); 135 "La longueur des
soufflets..." (éd. ibid., p. 57-58) contexte rism b3/6
F-Pn Lat. 7297
date: Xe s. origine: Fleury-sur-Loire provenance: Blois,
abbaye de St.-Lomer; Rigault (n° 1334); coll. Dupuy (n° 1451) contenu:
55-92 BOETH. mus.; 92a INTERV. Quid sit tonus contexte rism b3/1, p. 106 rism
b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 7361
date: début du XIIe s. origine: Normandie provenance:
Bonport (Normandie); Coll. Colbert (n° 5186) contenu: 57-103 BOETH. mus.
contexte rism b3/1, p. 106 rism
b3/6 < Etienne Deville, "Les manuscrits de l'ancienne
bibliothèque de l'abbaye de Bonport", Revue des Bibliothèques, 19
(1909), p. 183-184 copie: D-Maw
Paris BnF lat. 7359
date IXe s. (f. 2-82) et
XVe s. (f. 1, 83-84 ; f. 85-111) contexte Boethius, De institutione arithmetica (f. 1-84) ; Algorismo Ioannis
Hyspalensis (f. 85-111) contenu 84r Schéma
des intervalles entre les planètes [Shin Nishimagi]
F-Pn Lat. 7369
date: 1471 origine: Italie (Firenze) provenance: coll.
Mazarin; Regius 6401 contenu: iiv "Tensus habet nervos quem musica
possidet omnis..."; "Musica si quis adest dederit cui nomen et
ipse..."; 1-8 IOH. MUR. lib.; 9-25 ANON. Couss. V; 26-28 IOH. HOTH. prop.;
28r-v "Consonantia interpretatur sonus cum alio sonans..." Expl.
"... Unde symphonia idem est quod consonantia. Et diaphonia dissonantia.
Finis"; 29-45 IOH. MUR. spec.; 45 "Diatonicum genus procedit per
semitonium minus tonum ac tonum…"; 46r-v "Voces ad invicem
consonantes sunt plures que sunt univoca...; 47-59v PS.-ODO dial.; 59v
"Semitonium minus vel lima vel dyezis vel semitonium diatonicum..."
(éd. Balensuela, Ars 2, p. 114); 60-61v "<D>ivisio
itaque in monocordo..." (éd. Meyer, Mensura, p.
102-103).; 60-65v TRAD. Guid.; 66r "E multorum optimo..."; 67
"XV. A. Nete hyperboleon..."; 67v "Angelorum pastor bone...";
67v-68 REG. PRUM (exc.); 68r-v "Sexquioctava proportio est quando maior
numerus habet in se minorem..."; 68v-69v MON. In primis divide; 70r
"<E>narmonicum dicitur quid est magis..."; 70r "Diesis
semitonii dimidium..."; 70r-v ".A. immobilis qui in tribus generibus
nullatenus variatur..."; 70v "Primus tonus vel modus vocatur
dorius..."; 70v "<E>misperium quid est. Emisperia sunt duo
capitella..."; 70v-71 "NONA NOE ANE. Nona dicitur a greco quod est
nus..."; 71 CANT. In defect. (= BERNO prol. [exc.]); 71v "Diapente et
diatessaron S<i>mphonie..." (Bernhard, Clavis Gerberti, I, p.
26-31); 71v-72 HUCBALD. (exc.); 72v-73 PS.-BERNEL. spec.; 73 "D licanos
hypate. Dorius et hypodorius..."; 73r-v TON. Lugd.; 73v-74 HUCBALD.
(exc.); 74 "Nete hyperboleon itaque habet iota extensum sic Y... ";
74v Rex celi domine..."; 74v "His utimur notis secundum
enchiridion. Licteras autem secundum comunem usum".; 74v-75
"<N>atura matre omnium mouentium sistentium..." (éd. Bernhard,
Lobgedicht, p. 29-30); 75v-79v ISID. etym. (exc.); 80 Quintilianus, Institutio
oratoria (I, 10).; 83-91v Horatius, Ars Poetica; 91v "Si quis
per plura momenta digit..." rism b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 7370 (ms. en
déficit depuis la fin du XIXe s.)
date: XIVe s. origine: inconnu provenance: coll. Colbert contenu:
"Codex membranaceus, olim colbertinus. Ibi continetur anonymi tractatus de
musica. Is codex saeculo decimo quarto exaratus videtur." (notice du
catalogue de 1774) rism b3/6
F-Pn Lat. 7371
date: c. 1350-1400 (f. 6-17v); XVe s. origine: Paris, St-Victor
ou un collège proche de la nation allemande de l'université de Paris
provenance: Paris, St-Victor; coll. Colbert 4650; Regius 4500.5A contenu:
6-17 IOH. BOEN mus. contexte rism b3/6
F-Pn Lat. 7372
date: XVe siècle (seconde moitié) origine: Italie provenance:
Venise, coll. Grimani ; coll. Mersenne contenu: 1 : "Est
questio utrum Musica sit scientia et argumentum quod non. Primum argumentum.
Eciam est neccessariorum (?) et impossibilium aliter se habere. Sed musica non
est..." (éd. Panti, Questio, p. 288-313); 6 : "Est
questio utrum sonus sit subiectum in musica...."; 46 : "Est
questio utrum diffinitio soni data a boetio..."; 67v : "Est
questio utrum maximus numerus inequalitatis sit quinarius..." (éd. Frank
Hentschel [en préparation]) rism b3/6
F-Pn Lat. 7377 C
date: fin du XIe ou XIIe s. origine: France (Reims?) provenance:
Henricus Wierus (Trier) puis Marquard Freher (Heidelberg, 1565-1614; colophon
daté de Heidelberg 1594 [f. Av]), Franz Nans (Dordrecht), Pieter Schrijver
(1576-1600) contenu: 44 FIST. Primam fist. II; 44 FIST. Prima fist. III;
44r-v FIST. Si fistulae II; 44v FIST. Rogatus (exc.); 44v FIST. Si tonum; 44v
MON. In primo; 44v-47v FIST. Rogatus; "Tonus habet ut dictum est miliaria..."
contexte rism b3/1, p. 107 rism
b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 7378 A
date: XIVe s. (1362) origine: Paris ? Selon D. Jacquart,
"l'ensemble formé par le reste paraît bien avoir été transcrit, par
diverses mains, dans un même milieu. L'un des scribes de cet ensemble se nomme
'Nicolaus Iude' et il est raisonnable de l'identifier avec le personnage qui
passa, en même temps que son frère Thémon Juif, l'examen de déterminance à la
Faculté des arts de Paris, en 1349 (...)" (art. cit, p. 242) provenance:
coll. Colbert 5052 contenu: 41v-45v IOH. MUR. spec. (B); 55v-57v Leo
Hebraeus, De numeris harmonicis (éd. *Meyer Chr./Wicker, Leo Hebraeus);
"Omnes homines natura[m] scire desiderant..."; 58v-59 "Partes prolationis
quot sunt ? Quatuor. Que ? Longa, brevis, semibrevis, minima..."; 59r-v
"Celebranda diversa sunt officia in ecclesia dei cum musica...";
59va-61ra IOH. MUR. Not.; 61va-62b TRAD. Phil. I.; 62b "Nota quod si vis
facere semitonium maius..." 85: "Utrum omnis angulus incidencie in
sonis fit equalis angulo reflexionis ?... (Essai de transcription et traduction
in : Pascale Duhamel, "L’enseignement de la musique à l’Université de
Paris d’après le manuscrit BnF lat. 7378A", Acta Musicologica,
LXXIX/2 [2007], p. 288-289, et repr. fac-similé p. 287) contexte rism b3/1, p. 107-108 rism
b3/6 copie: D-Maw ▪ Danielle Jacquart, "Rapport de la
Table ronde Les disciplines du quadrivium" in: L'Enseignement
des disciplines à la Faculté des arts (Paris et Oxford, XIIIe-XVe siècles,
Olga Weijers et al. (ed.) (Brepols, 1997), p. 239-247.- Bernhard, Thomas, 2006, p.
14, n. 20.
F-Pn Lat. 7400 A
date: c. 1330-1370 origine: inconnue provenance: coll.
Colbert 6404; Regius 6043,3. contenu: 24-25+25v FIST. Si quis.; 24v-25v: "Qualiter debeant fieri organa..."
25r-v "Musica est scientia vocum sibi invicem consonantium..." contexte rism b3/1, p. 108-109 rism
b3/6 copie: D-Maw ▪ Geoffroy Grassin, "Le travail des
gemmes au XIIIe siècle dans la Doctrina poliendi pretiosos lapides",
Cahiers de civilisation médiévale, 42 (1999), 111-137.
F-Pn Lat. 7461
date: fin du XIIe s. origine: Italie centrale provenance:
coll. Colbert 6404; Regius 6401,1 contenu: 1-4+13-16+5-7 GUIDO micr.;
7-9v GUIDO reg.; 9v-11 GUIDO prol.; 11-12v 27r-v GUIDO ep.; 19-25 PS.-ODO
dial.; 25 Nomenclature du grand système parfait; tableau de solmisation; 25r-v
CANT. In defect.; 25v-26 "Proslambanomenos latine A interpretatur..."
rism b3/1, p. 109-110 rism b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 7462
date: 1566-1570 origine: Italie provenance: coll. Colbert
6302; Regius 6596.4 contenu: 3-36v Francesco Maurolico, <Musica> rism b3/6
F-Pn Lat. 8121 A
date: fin XIe - début XIIe s. origine: Normandie contenu:
33r-v FIST. Primam fist. II contexte rism b3/1, p. 110 rism
b3/6 ▪ Andrew Galloway, "Word-play and Political Satire: Solving
&the Riddle of the Text of 'Jezebel' ", Medium Aevum, 68
(1999), 189-208.
F-Pn Lat. 8500
date: vers 1350 origine: Italie provenance: Bibl. des ducs
de Milan à Pavie (à l'inventaire de 1426); Bibl. de Blois (XVIe s.) contenu:
39v-41 CASSIOD. inst. (exc.) contexte rism b3/1, p. 110 rism
b3/6 ▪ Giuseppe Z. Zanichelli, " 'Non scripsit sed miniavit': Turinus
e i codici del Petrarca, Studi Petrarchesi, 11 (1994 [publ. 1999]),
159-182.
F-Pn Lat. 8625
date: XIe s. origine: Sud-Ouest
de la France provenance: Colbert contenu: 36v versus «Ad cceli
clara non sum» (AH 50, 148) ; 37 (add.) tonaire (?) : «NO EAGIS. Ad celi clara»
(en neumes aquitains).
[Shin Nishimagi]
F-Pn Lat. 8663
date: Xe s. ou début du XIe s. origine: St-Germain d'Auxerre (?),
plus sûrement Fleury-sur-Loire provenance: Fleury-sur-Loire; Philibert
de la Mare (n° 232) contenu: 50-51 ANON. Bernh. (51: ALIA MUS. exc.);
51v-57 BOETH. mus. (exc.) contexte rism b3/1, p. 111 rism
b3/6 copie: D-Maw ▪ Michel
Huglo, « Le traité de musique d’Abbon de Fleury », in: Abbon, un
abbé de l’an mil. Etudes réunies par Annie Dufour et Gillette Labory (Brepols,
2009), p. 225-239.
F-Pn Lat. 8669
date: IXe s. origine: France, Soissons? [Bischoff] contexte: Martianus
Capella contenu: 114v (en marge) Echelle du grand système parfait. Cf.
C. Leonardi, « I codici Martiano Capella », Aevum, 34 (1960), p. 411-524,
en part. p. 436-437.- Ch. M. Atkinson, « Glosses on Music and Grammar and the
Advent of Music Writing in the West», in Western Plainchant in the First
Millennium, éd. S. Gallagher et al., (Aldershot, 2003), p. 199-215, en
part. p. 208-209.
[Shin Nishimagi]
F-Pn Lat. 8671
date: deuxième tiers du IXe s. origine: Auxerre ?
(Préaux) ; Région du Lac de Constance (Bodenseeraum) (Préaux,
Teeuwen) ? Lorsch ? (Teeuwen, Harmony, p. 310) ; « Several
hands were at work in this late ninth-century manuscript, some using
abbreviations characteristic for the writing school of Lorsch » (Teeuwen,
Harmony, p. 86) provenance: coll. Colbert 637; Regius 5073 contenu:
1-83, 85 MART. CAP. (GLOSS. Mart. Cap.) ; 84v "Adquisitus /
Principalis principalis..." (tableau); 84v "Proslambanomenos
adquisitus / Ipate ipaton principalis uel principalium..." (tableau); 84v
"Mese ypodorii est adquisita eolii..." rism b3/1, p. 111 rism
b3/6 ▪ Teeuwen, Harmony, 2002, p. 86, 87 (repr. f. 73r),
140-145, passim (sigle Par)
F-Pn Lat. 8674
date: IXe/Xe s. origine: inconnue provenance: Nicolas de
Clemengis; Coll. Dupuy contenu: 1-111 REMIG. AUT. 111 "Monocolos
dicitur cantus unimenbris..."; 111 Tableau du grand système parfait dans
les trois genres; 111v (col. g.) Nomenclature du grand système parfait avec la
notation A-LL et les quinze tons de transposition pseudo-aristoxéniens; 111v
(col. d.) "De cordis monocorde" (tableau); 111v (col. d.) "He
quoque V infra notate sunt tetracorde: Hypaton, Meson..." contexte rism b3/1, p. 111 rism
b3/6
F-Pn Lat. 8881
date: 1851 origine: Montpellier contenu: copie de F-MOf
H 159 par Théodore Nisard rism b3/6 ▪ M.-P. Laffitte/J. Sclafer
(dir.), Catalogue général des manauscrits latin n° 8823 à 8921 (Paris:
Bibl. nat. de France, 1997), p. 95-96.
F-Pn lat. 8911
Parchemin, 393 ff. 405 x 290 mm. date: 18 mai 1469 origine: Rome:
Franciscus de Tiannis de Pistoïe a copié pour Niccolò Forteguerri, évêque de
Teano de 1459 à 1473, cardinal en 1460 (cf. f. 393v) provenance: Philippe
de Lévis, archevêque d'Auch, puis d'Arles, cardinal en 1473 (+ 1475); puis
François della Rovere, cardinal en 1467, puis pape Sixte IV (1471-1484) ou plus
vraisemblablement Guiliano della Rovere, cardinal en 1472, puis pape Jules II
(1503-1513); collection de Gaspard-Moïse de Fontanieu; entrée à la bibliothèque
du roi en 1767 ancienne cote: Suppl. l. 903 contecte: st.
Hieronymus, Epistolae (en 2 vol. avec lat. 8910) contenu: 153-154
"Iero. ad Dardanum." "Cogor a te ut tibi Dardane de aliis
generibus musicorum generibus…" "… Et est minima sapientia legis
ueteris in manu iudeorum." (non illustrée). M.-P. Lafitte, dans CGML
8823-8921, M.-P. Laffitte/J. Sclafer (dir.), 1997, p. 156-159; Colophons,
II, 1967, p. 109, n° 4408.
[Shin Nishimagi]
F-Pn Lat. 9338
date: XIXe s. contenu: copie de B-Br Ms. II 4147 rism
b3/6
F-Pn Lat. 9346
date: XIe s. origine: Echternach contenu: 121v CYMB. Si
volueris rism b3/1, p. 112 rism b3/6
F-Pn Lat. 10275
date: fin Xe ou XIe s. origine: aire mosano-rhénane provenance:
Echternach, St-Willibrod contenu: 1 "Aurea personet..."; 1
"Symphonia dicta et lenice diatessaron..." (éd. Bernhard, Clavis
Gerberti, I, p. 21-23) 1 FIST. Si fistulae I; 1v-77 BOETH. mus. 10r-v
INTERV. Quid sit tonus; 24, 30 Gerbertus, Epistolae ad Constantinum (éd.
Bubnov, Gerbertus, p. 29-30 et 30-31); rism b3/1, p. 112 rism
b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 10508
date: vers 1150 (1-135); additions du début du XIIIe s. (136-159) origine:
St-Evroult provenance: Alençon, Bibliothèque de la Ville (avant 1838) remarque:
il s'agit sans doute du manuscrit signalé par Pierre Benoît de Jumilhac, La
Science et la pratique du plain-chant (Paris, 1673), p. vii: "Celuy
d'Aretin appartient à l'Abbaye de S. Evroult en Normandie : Il luy fut
vray-semblablement donné par un Abbé de la mesme Abbaye nommé Serlon, qui fut
fait Evesque de Seez en 1091. d'où ayant esté contraint de se retirer à cause
des outrages que lui faisoit Robert Comte de Bellesme, il passa en Italie, où
pendant le sejour qu'il y fit, son merite & son erudition luy acquit
aisément l'amitié des gens de Lettres, & luy donna moyen de faire écrire
& d'envoyer ce manuscrit à ses Religieux pour lesquels il eut des soins
& une bonté de Pere jusques à la fin de sa vie" [renseignement
aimablement communiqué par Théodora Psychoyou, Paris] contenu: 136-143
GUIDO micr.; 143-145 GUIDO reg.; 145-146v GUIDO prol.; 146v-149 GUIDO ep.;
149-150v PS.-GUIDO epil.; 150v-156v Tonaire; 156v-157v VERS. Ars humanas;
157v-158 MON. Partire totum rism b3/1, p. 112-114 rism b3/6 copie:
D-Maw (f. 143r-158r) ▪ Shin Nishimagi, « Origine d’un libellus
guidonien provenant de l’abbaye de Saint-Evroult : Paris, BnF, lat. 10508,
f. 136-159 (fin du XIIe s.) », Bulletin of the Institute for
Mediterranean Studies, 6 (March 2008), p. 185-199. PDF : http://www.waseda.jp/prj-med_inst/bulletin/bull06/06_19nis.pdf
F-Pn Lat. 10509
date: XIIe s. origine: Normandie provenance: abbaye de
St-Wandrille contenu: 58r-v PROP. Prop. est duarum; 58v-59v PROP. Est
autem; 59v-60 "Dicitur quoque tonus..."; 60 "Sed tamen per
licentiam..."; 60 "Finales IIIIor corde sunt in monocordo: Lychanos
ipaton, ipate meson..."; 60r-v "Inchoant autem proti in ipso
finali..."; 60v "Ubicumque in monocordo praeter eos qui dicti sunt
finales..."; 60v "Prius quippe quam hoc instrumentum...";
60v-61v "Proslambanomenos (.A. suprascr.) hoc est adquisitus. Ideo
quia hic nervus ultimus..." 61v MON. Mensurus; 61v-62 MON. Dividatur;
62r-v GUIDO micr. (exc. III, 2-23); 62v-63 MON. Partire gamma; 63r-v MON. Mon.
compos.; 63v-64 MON. Mon. compos.; 64r-v MON. Prima corda; 64v-65 "Cordae
quaedam finales dicuntur quia..."; 65 "Proslambanomeno quam ab
aliquibus dicitur prosmelodos tonum integrum distat..."; 65v-66 FIST.
Primam fist. IV; 66r "Finales sunt quatuor quorum
primus..."; 66r-67r "His ita positis de
tonis dicendum esse arbitramur..."; 67r-v
"Nec tamen minus inesse tono reputatur..."; 67v
"Dorius habet melodiam..."; 67v-68
"Primus tonus inchoat in quarta corda..."; 68r-v PS.-BERNEL.
spec. (exc.); 69 MON. Totam tabulam (exc.); 69v-72 REG. PRUM.; 73-92v GUIDO
micr.; 93-95 GUIDO prol.; 95 "None dicitur a greco quod est nus, id est
sensus..." 95v-96 MON. Prius dividenda rism b3/1, p. 114-117 rism
b3/6 copie: D-Maw ▪ Ed.
fac-sim. par A. Santosuosso (Ottawa, 2003 ; Publications of Mediaeval
Musical Manuscripts, 24/2).
F-Pn Lat. 10516
date: 1519-1524 origine: Eichstätt provenance: abbaye de
Rebdorf en Franconie contenu: 201v-211v Sebastianus Faber, De musicae
rudimentis; 213-216v Isagoge in Musicen rism b3/6
F-Pn Lat. 10612
date: VIIIe s. origine: inconnue provenance: abbaye de
St-Julien de Tours contenu: "Tonos alii accentus, alii tenores
nominant..." rism b3/1, p. 117 rism b3/6 ▪ Michael Gorman,
"The Carolingian Exegetical Compendium in Albi 39 and Paris lat. 2175,
with notes on Paris lat. 614A and Paris lat. 10612", Scriptorium,
51 (1997).
F-Pn Lat. 11266
date: XIIIe s. (c. 1280) origine: France (Paris ?) provenance:
(? XV/XVIe s.) Moreaut (f. 39); Gobertus de Fonte (f. 41); Suppl. Lat. 1136 contenu:
1-35 LAMBERTUS rism b3/1, p. 117 rism b3/6 ▪ Mark Everist,
"Music and Theory in Late Thirteenth-Century Paris: The Codex Paris,
Bibliothèque Nationale f. lat.
11266’". Royal Musical Association
Research Chronicle, 17 (1981), 42-64 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 11267
date: XIIIe s. origine: inconnue provenance: Reims, abbaye
de St-Denis; M. de Fontanieu contenu: 1-7v FRANCO COL.; 7v-8
"Unisonus est quando plures voces in una ita accipiuntur..."; rism
b3/1, p. 117; rism b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 11268
date: début du XVe s. origine: Italie provenance: inconnue
contenu: 1-9 "Nota quod regula subscripta debet doceri in manu
sinistra…" rism b3/6
F-Pn Lat. 12128
date: XVIIe s. origine: copie réalisée par le cardinal Giovanni
Bona vers 1661 d'un manuscrit conservé autrefois à la bibliothèque de l'abbaye cistercienne
Saint-Sauveur de Monte Amiata (dioc. de Sienne). Manuscrit utilisé par Mabillon
pour son édition des œuvres de st Bernard (Paris, 1667) contenu: 95-103
ANON. Cist. I ▪ CSM 24, p. 12.
F-Pn Lat. 12584
date: XIIe s. origine: inconnue provenance: abbaye
St.-Maur-des-Fossés contenu: 216r Tonaire (PDF)
rism b3/1, p. 118 rism b3/6
F-Pn Lat. 12949
date: IXe-XIIIe s. origine: inconnue provenance: Paris,
St-Germain-des-Prés contenu: 43 FIST. Si fistulae I rism b3/1, p.
118 rism b3/6
F-Pn Lat. 12958
date: IXe ou Xe s. provenance: Corbie; Paris, St-Germain des Prés
contenu: "Quantis cordis antiqui musici usi sunt..." rism
b3/1, p. 118 rism b3/6
F-Pn Lat. 13020
date: 870-875 origine: Corbie provenance: Paris,
St-Germain-des-Prés contenu: 1-58v BOETH. mus. rism b3/6 copie:
D-Maw
F-Pn lat. 13159
date: entre 795-800 origine: Rhin-Meuse provenance: abbaye de Saint-Riquier contenu : Psalterium
gallicanum ; 167r-v Tonaire
(fragm.) (PDF) ▪ M.
Huglo, « Un tonaire du Graduel de la fin du VIIIe siècle (Paris, B.
N. lat. 13159) », Revue grégorienne,
31 (1952), p. 176-186, 224-233 ; M. Huglo, Les
Tonaires (Paris, 1971), p. 25-29.
F-Pn Lat. 13252
date: XIe s (seconde moitié) origine: inconnue provenance:
Paris, St.-Magloire (?); Paris, abbaye St.-Germain-des-Prés contenu: 71-76v Tonaire rism b3/1, p. 118 rism b3/6
F-Pn Lat. 13908
date: c. 870-900 (f. 54-116); 986-1013 (f. 1-26, 28-53) origine:
Nord de la France (Corbie ? cf. Bernhard, Rezeption, p. 602-603, n. 6).
Les gloses qui accompagnent le texte de Boèce (f. 54 ss) sont d'une main
insulaire provenance: abbaye St-Pierre de Corbie, puis Paris, abbaye
St-Germain-des-Prés contenu: 54-116 BOETH. mus. (fragm.; GLOSS. Boeth.
mus.) rism b3/6 copie: D-Maw ▪ Michel Huglo,
"L'organum à Landévennec au IXe siècle", Etudes
Celtiques, XXIII (1986), p. 191 et n. 20 (p. 188: reproduction du f. 60r)
F-Pn Lat. 13953
Date: Xe s. origine: Corbie ? puis Saint-Germain-des-Prés.
Gloses sur Prudence, Boèce... ; 47v-49v Figures de géométrie ; f. 48r
« Musicae sunt III partes, id est armonica... ex duobus vel pluribus sonis
aptatum. » (ISID. etym. 3,xviii-xx, exc.) ; 49r tableau et
nomenclature des degrés du grand système parfait : « Adiunctus.
Principalis principalium. ... Nete excellentis. Diapason simphonia. »
« Proslambanomenos vel prosmelodos ... Nete yperboleon. Diapason
simphonia. » ▪ BEC, 29 (1868), p. 250-251. [Shin
Nishimagi]
F-Pn Lat. 13955
date: IXe (850-875 selon B. Bischoff), Xe (f. 3v-4) et XIe s. (pour la
notation neumatique au f. 3r) origine: Corbie provenance: Paris,
St-Germain-des-Prés (lat. 1094) contenu: 3v-4 MUS. ENCH. (exc.); 60-105v
BOETH. mus. (GLOSS. Boeth. mus.); 158v-165v "Musica est scientia bene
modulandi..." Cf. Vecchi, Giuseppe (éd.), Praecepta artis
musicae. Collecta ex libris sex Aurelii Augustini De Musica, in: Academia
delle scienze dell'istituto di Bologna, classe di scienze morali. Memorie
V/1, 1950 (Bologna, 1951), p. 91-153 (éd. du texte p. 109-141) rism b3/1, p. 119 rism
b3/6 copie: D-Maw ▪ Arsenio Ferraces Rodriguez, Estudios
sobre textos latinos de fitoterapia entre la antigüedad tardia y la alta eded
media (Coruna, 1999).- Teeuwen, Harmony, 2002, p. 31n
F-Pn Lat. 14069
date: XIIe s. (1-25, 35v-48v, 114-121v, 141-180), XIIIe s. (49-113v,
135-140), XIVe s. (26-33, 181-204), 1407 (122-134) origine: inconnue provenance:
Reims, abbaye St-Rémi; Paris, St-Germain-des-Prés contenu: 23v-24 CYMB.
Si vis rism b3/1, p. 119 rism b3/6
F-Pn Lat. 14080
date: 850-875 origine: Corbie provenance: Paris,
St-Germain-des-Prés contenu: 1-64 BOETH. mus. (GLOSS. Boeth. mus.) rism
b3/6 copie: D-Maw
F-Pn lat. 14471
Parchemin, 177 ff. ca. 284 x 168 mm. date: milieu du XIIe s. origine:
inconnue provenance: Abbaye de St.-Victor de Paris (CCC4; 885; Da3; 888;
414; 283); contexte: f. 17-149: st. Hieronymus, Epistolae; Beda, De
temporibus, etc… contenu: f. 115r-v PS.-HIER. ep. "Incipit Epistola
sancti Ieronimi ad Dardanum." "Cogor a te ut tibi Dardane de aliis
generibus musicorum …" "… Et est minima sapientia legis ueteris in
manu Iudeorum." (non illustrée) ▪ Delisle, St.-Victor, p. 17; CMEL,
III, p. 737; Ouy, St.-Victor, 1983 [repr. 1999], t. 2, p. 451, n° CCC4.
[Shin Nishimagi]
F-Pn Lat. 14506
date: vers 1235 origine: un couvent cistercien français contenu:
336 Anon. Cist. III rism b3/1, p. 119-120 rism b3/6
F-Pn Lat. 14741
date: XVe s. origine: France provenance: Paris, abbaye
St-Victor contenu: II-IV IOH. MUR. comp.; IV-V PHIL. VITR. (fragm.);
V-VI ANON. Michels; VIr-v+VIII IOH. MUR. not. (exc.) VII-VIII "Cum sine cognitione figurarum non
possit haberi mensurabilis musice perfectam cognitio..."; VIIIv-IXv
"Qui veult sauoir lart de deschant il doibt sauoir que sont XIII species
de chant..." (éd. CS3, p. 496-498; CSM 36, p. 69-75) rism b3/6
F-Pn Lat. 14905
Papier, 339 f., 240 x 160 mm (f. 207-214) ; justification 191 x 115 mm, 43
longues lignes (f. 207-214) date : XVe
s. provenance : Abbaye de
Saint-Victor de Paris (Claude de Grandrue, NN9) contexte : Recueil factice des opuscules de Jean de Gerson et de N.
de Clémangis contenu: 207r blanc ;
207v, 208r « Monocordum Iesu Christi » (Fabre, p. 547) ; 207v « Canon ad
intellectum monocordi.» «Triplicatur hoc monocordum ... » (Fabre, p. 548) ;
213v Tableau de solmisation (Fabre, p. 555 ) ; 214r Schéma des consonnances : «
In ista figura sunt isti numeri VIII, VI, III, III ... » (Fabre p. 557) ; «
Primum re fa. Secundum re fa ... » « Finalem primi .D. continet atque secundi
...» « Primus cum sexto fa, sol la semper habeto ...» « Septimus et sextus dant
fa, mi, re, mi quoque primus ... » (Fabre, p. 556) ; 214v Blanc.
A.
Combes, Essai sur la critique de
Ruysbroeck par Gerson (Paris, 1945), t. I, p. 92-93. - D. Calvot, G. Ouy, L'œuvre de Gerson à Saint-Victor de Paris.
Catalogue des manuscrits (Paris, 1990), p. 102-117, n° 18. - G. Ouy, Les manuscrits de l'abbaye de Saint-Victor.
Catalogue établi sur la base du répertoire de Claude de Grandrue (1514)
(Turnhout, 1999), p. 111. - I. Fabre, La
doctrine du chant du cœur de Jean
Gerson (Genève, 2005 ; Publications romanes et françaises,
235), p. 282-284.
[Shin Nishimagi]
F-Pn Lat. 15120
date: XIIIe s. origine: inconnue provenance: Paris, abbaye
St-Victor contenu: 37v "Minor quam octava decima..."; 41-46
RAD. LAUD. rism b3/1, p. 120 rism b3/6
F-Pn Lat. 15121
date: XIIIe s. origine: inconnue provenance: Paris, abbaye
St-Victor (KKK 24) contenu: 62v-63v "Musica dicitur a moys, quod
est aqua..." remarques: à compléter par CH-BEb 327, 61-70,
71-76 (cf. *Pellegrin, Saint-Victor, p. 97) rism b3/6 rism
b3/1, p. 120
F-Pn Lat. 15128
date: XIIe et XIVe s. (120-131v) origine: inconnue provenance:
Paris, abbaye St-Victor contenu: 120-122v ANON. Paris. I; 122v-124 IOH.
BALLOCE; 124-127 TRAD. Lamb.; 127-129 TRAD. Phil. II; 129-131v ANON. Paris. II.
rism b3/1, p. 120-121 rism b3/6 copie: D-Maw ▪ Bernhard, Thomas, 2006, p.
5.
F-Pn Lat. 15129 (olim
812)
date: XIIIe-XIVe s. origine: inconnue provenance: Paris,
abbaye St-Victor contenu: 1-3 PS.-PETR. CRUC.; 3-4v DISC. Sciendum est;
4v-5v INTERV. Proportionum rism b3/1, p. 121-122 rism b3/6 copie:
D-Maw
F-Pn Lat. 15139
date: XIIIe-XIVe s. origine: Nord de la France ? provenance:
Jacques Bauchant (St-Quentin, seconde moitié du XIVe s.); Paris, abbaye
St-Victor (n° 813) contenu: 269-270 "Quiconques veut
deschanter..." (éd. Coussemaker, Histoire, p. 259 et ss.; CSM 36, p. 61-63); 270-275 Trad.
Franc. V. rism b3/1, p. 122 rism b3/6 ▪ The music in the St.
Victor manuscript Paris lat. 15139 : polyphony of the thirteenth century
introd. and facsimiles by Ethel Thurston (Toronto : Pontifical Institute of
Mediaeval Studies, 1959; Studies and texts / Pontifical Institute of
Mediaeval Studies 5).- Die Klauseln der Handschrift Saint-Victor (Paris,
BN, lat. 15139), hrsg. von Fred Büttner (Tutzing: Hans Schneider 1999) copie:
D-Maw
F-Pn Lat. 15256
date: XIIIe s. origine: inconnue provenance: Paris,
Sorbonne contenu: Hugues de St-Victor, Didascalicon rism b3/1,
p. 122 rism b3/6
F-Pn Lat. 16089
date: XIIIe-XIVe s. origine: inconnue provenance: Paris,
Sorbonne contenu: 88r-v "Subjectus musice, sicut dictum est, est
discreta quantitas..." rism b3/1, p. 123 rism b3/6
F-Pn Lat. 16100.2
date: XIIIe s. (c. 1280) origine: inconnue provenance:
Paris, Sorbonne contenu: Vincent de Beauvais, Speculum doctrinale
rism b3/1, p. 123 rism b3/6 ▪ Anna Morelli, "Il ruolo delle
arti quadriviali nello Speculum Doctrinale di Vincenzo di
Beauvais", Medioevo, XXV (1999-2000), p. 207-208.
F-Pn Lat. 16201
date: fin du XIIe s. origine: centre de la France provenance:
Sorbonne (1618) contenu: 6v-34 BOETH. arithm.; 83-124v BOETH. mus. rism
b3/1, p. 123 rism b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 16652
date: XIIIe s. (avant 1271) origine: France provenance:
coll. Gérard d'Abbeville contenu: 43-95 BOETH. mus. (fragm. à compléter
par CH-Beb A 94.11) rism b3/6 copie:
D-Maw
F-Pn Lat. 16662
date: XIIIe s. (c. 1240/50) origine: monastique (parisienne?) provenance:
Richard de Fournival, puis Gérard d'Abbeville, puis Sorbonne contenu:
2-66v AUGUST.; 67v-70v ISID. etym. (exc.); 70v ANON. Cist. III; 70v-77 ANON.
Cist. I; 77-78 ANON. Cist. II; 78-81v TON. Cist. rism b3/1, p. 123-124 copie:
D-Maw
F-Pn Lat. 16663
date: avant 1289 (Birkenmajer; réfuté par Hentschel, Musiktheorie,
p. 276); avant 1306 (date du décès de Pierre de Limoges qui a légué le livre au
collège de Sorbonne) origine: Paris (?), Couvent des Dominicains provenance:
Pierre de Limoges, puis Paris, Sorbonne (n° 1817) remarque: une copie,
datée de 1835, signée "G. S. Trébutien Normand" (= Th. Nisard)
figurait dans un catalogue de vente Leo Lipmanssohn de 1899 (cf. Gastoué,
Jérôme, 1932, p. 235) contenu: HIER. MOR. (64v-66v: <Discantus positio vulgaris> "Viso
igitur quid sit discantus..."; IOH. GARL. mens., FRANCO COL.,
PETR. PIC.). rism b3/1, p. 124 rism b3/6 copie: D-Maw ▪ Aleksander Birkenmajer, "La
Bibliothèque de Richard de Fournival. Poète érudit français du XIIIe siècle et
son sort ultérieur", in: J. B. Korolec (éd.), Etudes d'histoire des
sciences et de la philosophie du Moyen Age (Varsovie, 1970; Studia
Copernicana, 1), 117-210.
F-Pn Lat. 16664
date: vers 1474-1484 origine: Flandres et Allemagne, Province de
Saxe provenance: coll. Richelieu (ms. CCCXCIX), puis, à partir de 1660
Sorbonne (ms. 1479) contenu: 8r, 9v CONR. ZAB. chor. (exc.); 8v
"Non vox cantorem facit sed artis..."; 8v "Insipide psallunt...
Consuetudo loci... officiare chorum..."; 8v "Musica delectat auditum
suauiter auris..."; 8v "Philosophus octavo politicorum ait sit. Habet
enim musica delectationem naturalem..."; 8v "Nomina greca graduum
monocordi ex musica boetii..."; 8v "Triplex est musica scilicet
supercelestis, celestis et subcelestis..."; 8v "Musica est scientia
mathematica iuxta numerum sonorum..."; 9 Ioh. Velle metr. (exc.) ; 9
HERMANN. mod. ; 15b-26 CONR. ZAB. mon. ; 27-36 CONR. ZAB. tract. ;
36-39v GUIDO micr. ; 39v-45v SUMM. GUID. ; 45v-46v GUIDO reg. ; 46v-47 GUIDO
ep. (exc.) ; 47 IOH. COTT. mus. (exc.) ; 62-85v ANON. Couss. I rism b3/6
copie: D-Maw ▪ Bernhard, Thomas, 2006, p.
11.
F-Pn Lat. 16680
date: XIIIe (1-76), XIVe (77-80) et XVe s. (i-iv) origine: Italie
provenance: Lucas de Cantarellis, de Regio, decretorum doctor; Paris,
Collège de Sorbonne contenu: 77r-v "Inter coelum et terram..."
rism b3/1, p. 124 rism b3/6
F-Pn Lat. 17328
date: XIIe s. (avant 1174) origine: une abbaye cistercienne (nord
de la France ?) provenance: Paris, Feuillants contenu: Ar-v ANON.
Cist. II rism b3/6 ▪ Marosszéki, Chant cistercien, p. 154.
F-Pn Lat. 17487
date: 1447 origine: Paris provenance: Paris, Collège de
Navarre (n° 20) contenu: florilège de traités de Jean Gerson ; 225v « Monocordum Iesu
Christi » (Fabre, p. 547) ; « Canon ad intellectum monocordi.» «Triplicatur hoc
monocordum ... » (Fabre, p. 548) ; 231r main de solmisation ; tableau de
solmisation (Fabre, p. 555 ) ; 231v Schéma des consonnances : « In ista figura
sunt isti numeri VIII, VI, III, III ... » (Fabre p. 557) ; « Primum re fa.
Secundum re fa ... » « Finalem primi .D. continet atque secundi ...» « Primus
cum sexto fa, sol la semper habeto ...» « Septimus et sextus dant fa, mi, re,
mi quoque primus ... » (Fabre, p. 556) rism
b3/6 ▪ A. Combes, Essai sur
la critique de Ruysbroeck par Gerson (Paris, 1945), t. I, p. 94. - I.
Fabre, La doctrine du chant du cœur de Jean Gerson (Genève, 2005 ; Publications
romanes et françaises, 235), p. 287-289.
F-Pn Lat. 17872
date: Xe s. (92-171v), XIe s. (2-49v) et XIIe s. (50-91v) origines inconnues
provenance: Compiègne, St-Corneille contenu: 2-49v BOETH. mus.
(fragm.; GLOSS. Boeth. mus.) rism b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Lat. 18514
date: Fin XIIIe-début du XIVe s. origine: Sud-Ouest de la France provenance:
Paris, Collège de Navarre (n° 95) contenu: BOETH. mus. (glosé); 30v Scholium ad Boethii Musicae Institutionis
l. II, c. 21 (ed. *Bubnov, Gerberti, p. 30-31); 85-94 TRAD. Garl.
plan. I rism b3/1, p. 124-125 rism b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Nouv. acq. lat.
229
date: XIIe s. (première moitié) origine: Allemagne (Rhénanie) contenu:
65v TRAD. Notk.; 66r-v CYMB. Quicumque vult rism b3/1, p. 125 rism
b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Nouv. acq. lat.
372
date: fin du XIIe s. origine inconnue provenance: Gand contenu:
66v ANON Cist. III rism b3/6
F-Pn Nouv. acq. lat. 443
date: vers 1050 (1-28), XIIe ou XIIIe s. (29-36) origine: abbaye
de Fleury (les f. 1-28 [office de ste Foy] proviennent de l'abbaye de
Conques ; ils étaient autrefois solidaires des ms. Orléans, Bibl. mun.
347, p. 1-16, 73-88, Bibl. Vat. Reg. lat. 467, f. 1-56, Leyden, Voss. lat. O.60,
f. 14-29) contenu: 29v-33 tonaire; 34va-b MON.
Mon. compos.; 34vb MON. Prima corda; 34vb MON. Totam tabulam; 35v "Ut
queant laxis resonare fibris..."; 36a "Trinum et unum pro nobis
miseris deum..."; 36b "Diapente et diatessaron symphonie et intente
et remisse..." (éd. Bernhard, Clavis Gerberti, I, p. 26-31);
36b-36va GUIDO reg. (exc.) rism b3/1, p. 125-126 rism b3/6 copie:
D-Maw ▪ Denis Grémont, « Le culte de Ste-Foy et de
Ste-Marie-Madeleine à Conques au XIe siècle d’après le manuscrit de
la Chanson de Ste-Foi », Revue de Rouergue, 23 (1969), p. 165-175.
F-Pn Nouv. acq. lat.
456
date: IXe-Xe s. et XIe s. origine: région d'Auch provenance:
Auch, prieuré St-Orens contenu: 190 "Autentus pretus (!), id est
auctoritate primus, qui desinit in licanos ypaton in qua desinit plaga
proti..."; 190 "Proslambanomenos. Ypate ypaton. Parypate hypaton.
Lichanos ypaton. secundus..." rism b3/6
F-Pn Nouv. acq. lat.
661
date: après 1457 origine: Freiburg i. Breisgau contenu:
1-30 CONR. ZAB. tract. rism b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Nouv. acq. lat. 1235
date: c.1150 origine: Nevers contenu: 141v-146 TON.
Nivern. (éd. partielle) ; transcription intégrale (PDF)
rism b3/6
F-Pn Nouv. acq. lat.
1411
date: XIIe s. (avant 1174) origine: France ? (Morimond ?) d'après
l'écriture et la notation musicale (champenoise) provenance: Morimondo;
ms. offert le 1er septembre 1880 à la B.N. par le duc de La
Trémoïlle contenu: 145-146v TON. Cist. rism b3/6 ▪ Claire Maître
(éd.). Paris, Bibliothèque Nationale de France. Nouvelles acquisition
latines 1411. Un antiphonaire cistercien pour le temporal. XIIe
siècle. [Edition fac-similé.] (Poitiers, 1998 ; Manuscrits notés, I)
F-Pn Nouv. acq. lat.
1412
date: XIIe s. (avant 1174) origine: France ? (Morimond ?) d'après
l'écriture et la notation musicale (champenoise) provenance: Morimondo
contenu: 186-189 TON. Cist. rism b3/6
F-Pn Nouv. acq. lat.
1443
date: IXe-Xe s. (vers 830) origine: Lyon provenance Bibliothèque
de Cluny contenu: 190v "Octo modos iubilo monet ista per O rota
rithmo…" (éd. MGH, Poetae latini, V/3, p. 666 d'après ce manuscrit)
rism b3/6
F-Pn Nouv. acq. lat.
1618
date: Xe-XIe s. origine: Dijon, abbaye St-Bénigne. provenance:
F-Dm Ms. 273; Barrois; Ashburnham (34) contenu: 1-69 BOETH. mus.
(GLOSS. Boeth. mus); 35v FIST. Longissimam rism b3/1, p. 126 rism
b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Nouv. acq. lat.
1630
date: Xe s. origine: Fleury provenance: F-O Ms. 277 (233), p. 56-61 (= f. 14-16) contenu: 15r-v
"Expositio sperarum ordine motuque descriptio..." rism b3/1,
p. 127 rism b3/6
F-Pn Nouv. acq. lat.
2664
date: vers 950 (f. 2-31v) origine: Cluny provenance: Cluny
(n° 24 au catalogue du XIIe s.) contenu: 2-31v BOETH. mus. (fragm.;
GLOSS. Boeth. mus.) rism b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Nouv. acq. lat. 2282
Parchemin, 401 ff. 375 x 250 mm. date: 8 avril 1467 origine:
Pérouse, Italie: "Johannes Ten Lande [Tenlande] de Reeis, Coloniensis
diocesis, iuris utriusque scolaris Persinus hoc opus exaraui anno domini
millesimo quadringentesimo sexagesimo septimo die octaua mensis aprilis de quo
deus sit benedictus in secula seculorum amen." (f. 401) provenance:
vente de M. de Bazinghen de Boulogne-sur-Mer, n° 21 (cf. R. 7289) contexte:
st. Hieronymus, Epistolae contenu: f. 219-220v PS.-HIER. ep.
"XCma. Epistola sancti Hieronimi ad Dardanum de generibus musicorum."
"Cogor a te ut tibi Dardane de aliis generibus musicorum…" "…
spiritualiter ac mistice intelligenda sunt." (non illustrée). ▪ Delisles, Inventaire
1875-1891, p. 338-339; CMEL, IV / 1, p. 241, pl. LXXX [= f. 5]; cf. Colophons,
III, 1973, p. 347, n° 10218-220, p. 458, n° 11139.
[Shin Nishimagi]
PARIS,
Bibliothèque Nationale de France (F-Pn)
Département de la Musique
F-Pn Rés. 359 (Départ. Mus.)
date: XIIe s. origine inconnue provenance: coll. Ch.-E. de
Coussemaker contenu: 1 GUIDO ep. (exc.); 1-5 PS.-ODO dial. (exc.) ; 5-6
PS.-ODO dial. (exc.) rism b3/6 ▪ Shin Nishimagi, « Un manuscrit du Dialogus de
musica et de l’Epistola de Guy d’Arezzo légué par Ch. E. de
Coussemaker : F-Pn Rés. 359 (XIIe s.) », Bulletin
of the Institute for Mediterranean Studies, 5 (2007),155-170 PDF
F-Pn Rés. 1007 (Départ.
Mus.)
date: fin XV-début XVIe s. origine: Italie provenance:
Paris, Bibliothèque du Conservatoire contenu: 2-6v "Mutatio est
divisio unius vocis propter alias sub eodem signo et sono..."; 7-12
"Quinque sunt partes prolationis, scilicet maxima..."; 13-18
"Quinque sunt prolationes, scilicet maxima, ut hic..."; 18v
"Item notandum est quod septem sunt species cantus…" rism b3/6
copie: D-Maw
F-Pn Rés. 1531 (Départ.
Mus.)
date: XIIIe s. origine: inconnue provenance: Paris,
couvent des Dominicains contenu: 1-5v préface et tonaire dominicain rism
b3/1, p. 87-88 rism b3/6 copie: D-Maw
F-Pn Rés. 2067 (Départ.
Mus.)
date: XIXe s. provenance: coll. Ch-E. de Coussemaker contenu: copie
de GB-Lbl Add. 34200 par A. Schubiger pour Ch. E. Coussemaker rism
b3/1, p. 87-88 rism b3/6
PARIS,
Bibliothèque Sainte-Geneviève (F-Psg)
F-Psg 1257
date: début du XVe s. origine: inconnue contenu: 37-40
SEMIBR. CAUD. rism b3/1, p. 127; rism b3/6
F-Psg 2284
date: début du XIIIe s. origine: inconnue provenance:
Paris, Abbaye de Ste-Geneviève (signalé dans le catalogue de Molinet [rédigé
entre 1675-1687]) contenu: 84-109v GUIDO AUG.; 109v-110v DISC. Si cantus
asc. rism b3/1, p. 127 rism b3/6 copie: D-Maw (f.
83v-110v)
PARIS,
Bibliothèque interuniversitaire de la Sorbonne (F-Ps)
F-Ps Lat. 53
date: XIVe s. contenu: Vincent de Beauvais, Speculum
doctrinale rism b3/1, p. 128 rism b3/6
F-Ps 189
Parchemin, 108 ff. à 2 col. 318 x 228 mm. date: XIIIe s. origine:
inconnue provenance: Collège de Louis-le-Grand (188. 1. A). anciennes
cotes: M. S. T. 11. 24; 54 contexte: st. Hieronymus et Boetii varia
opuscula contenu: f. 60b-61a "Incipit epistola sancti ieronimi ad
Dardanum." "Cogor a te ut tibi dardane de aliis generibus
musicorum…" "… Et est nimia [sic] sapientia legis ueteris in
manu Iudeorum." (non illustrée). ▪ CGMBPG, Université de Paris et
Universités des départements (Paris, 1918), p. 55-56.
[Shin Nishimagi]
PARIS ?, Collection particulière
Parchemin.
52 f. 281 x 204 mm date: c. 1490 origine: France contenu: BOETH.
mus. Cf. www.lesenluminures.com
[Shin Nishimagi]
REIMS,
Bibliothèque municipale (F-RS)
F-RS 387 (E. 247)
Parchemin 202 ff. à 2 col. + B (contre-plat inf.) 326 x 213 mm. date:
XIIe s. origine: abbaye de St-Thierry, près de Reims provenance:
abbaye de St-Thierry (n° 34 au XVIIIe s.) contexte: st. Hieronymus,
opuscula contenu: PS.-HIER. ep. 201va-202b "Incipit epistola sancti
Iheronimi de generibus musicorum ad Dardanum." "Cogor a te ut tibi
Dardane de aliis generibus musicorum…" "… sapienter ac diligenter
respiciam spiritaliter ac mystice intelligenda sunt." (non illustrée). cf.
CGMBPD, p. 514-515; Ch. Samaran et R. Marichal (éd.), Catalogue des
manuscrits en écriture latine portant des indications de date, de lieu ou de
copiste, t. V (Paris, 1965), p. 53; pl. CCXXIII [= f. 4v].
[Shin Nishimagi]
F-RS 426
date: IXe s. origine et provenance St-Thierry contenu: 34v
MON. Dimidium rism b3/6
F-R 451 (A. 306)
Parchemin 120 ff. 265 x 175 mm. date: XIe s. origine: inconnue provenance:
Abbaye de la Sainte-Trinité de Fécamp (E. 91. 23). contexte: st.
Hieronymus, opuscula contenu: 68-69 PS.-HIER. ep. "Incipit epistola
sancti Ieronimi ad Dardanum." "Cogor a te ut tibi Dardane de aliis
generibus musicorum…" "…Et est minima sapientia legis ueteris in manu
Iudeorum." (non illustrée). cf. CGMBPD 1, p. 91-92; G. Nortier, Les
bibliothèques médiévales des abbayes bénédictines de Normandie (Caen,
1966), p. 28.
[Shin Nishimagi]
F-RS 975
date: XIe s. (f. 34-75) ; début du XIIe s. (f. 1-33) provenance:
Reims, Chapitre de la cathédrale contenu: 1r Boèce, De
arithmetica (32v-33r "Tonus est quod vocabula vocabulam tota
sui quantitate superaverit... (GLOSS. Boeth. ar.) ; 34r CASSIOD., inst.
II, "Institutio de arte grammatica. Grammatica a litteris nomen
accipiat...".- Caiazzo, Commento, p. 113-150.
F-RS 1270
date: XIIIe s. provenance: Chapitre de la cathédrale de Reims
contenu: 63v "Tonus attenditur penes sexquioctavam
proportionem..." rism b3/1, p. 128 rism b3/6 copie: D-Maw
F-RS 1275
date: XIIIe s. origine inconnue provenance: Chapitre de la
cathédrale de Reims contenu: 137r-v FIST. Arbitrii rism b3/6
ROUEN,
Bibliothèque muncipale (F-R)
F-R 245 (A.190)
date: XIIIe s. origine: inconnue provenance: Fécamp contenu:
2-28 "Musica vocalis tocius pars specialis..."; 2v HERMANN. mod. rism
b3/1, p. 128-129 rism b3/6 copie: D-Maw ▪ David Chadd
(ed.), The Ordinal of the Abbey of the Holy Trinity Fécamp (...)
(London, 1999).
F-R 450 (A.344)
date: XIIe s. origine: inconnue provenance: Jumièges contenu:
110v-111v PS.-HIER. ep. rism b3/1, p. 129 rism b3/6
F-R 489 (A.254)
date: XIe-XIIe s. origine: inconnue provenance: Fécamp contenu:
69v-70v "Nil patitur placidum temerarius ardor, amantum..." rism
b3/1, p. 130 rism b3/6 copie: D-Maw
F-R 666 (A.506)
date: XIIe s. origine: inconnue provenance: Rouen, Abbaye
St-Ouen contenu: 38r-40v "Nunc de
consonantiis et nominibus earum videamus. Tonus est ascensus unius vocis ad
aliam..." rism b3/1, p. 130 rism b3/6 copie: D-Maw
F-R 1386 (U. 158)
date: XIe s. origine: inconnue provenance: Jumièges contenu:
40r “Primus ut Exurge Rorare. Secundus ut Ecce. / Tercius ut Vocem, Tibi.
Quartus: Nunc scio vel Nos / Quintus ut Ecce, Domine in tua, Sextus ut Esto. /
Septimus his Aqua, Ne, Letabitur. Ultimus ut Lux” (cf. Huglo, Tonaires,
p. 280; notation alphabétique a-p); 40r-v Gloria (tropé) rism b3/1, p. 130 rism
b3/6 copie: D-Maw
SAINT-CLAUDE,
Bibliothèque municipale (F-SCL)
F-SCL 2
date: XIe s. origine: inconnue provenance: Abbaye de
St-Claude contenu: 5 diagramme; "Diapente et diatessaron
simphonie..." (cf. Bernhard, Clavis Gerberti, I, p. 26-31) rism
b3/1, p. 131 rism b3/6
SAINT-DIÉ, Bibliothèque municipale (F-SDI)
F-SDI 42
date: seconde moitié du XIVe s. origine: Italie ou Flandres (ms.
copié sur un modèle italien) provenance: inconnue contenu: 1-33v
MARCH. luc.; 34-43 TRAD. Franc. I (39-40 CONTR.Quoniam latens); 43v-53v FRANCO
COL.; 54-56v TRAD. Franc. II; 56v-58v DISC. Quicumque II; 59r-v
Multe quidem at diverse... (IOH. COTT. mus., V.); 60-65 MARCH. comp.;
65v-66v RUBR. BREV.; 67 CONTR. quarta quod; 68-83 TRAD. Garl. plan. V; 83-106v TON. Franc.; 106-117 IOH. MUR. spec. (B);
117v-118v "Divisio monocordi secundum boetium In tribus generibus diuisi,
scilicet diatonico, cromatico et enarmonico..." (tableau du grand système
parfait); 119-120v Proportio est habitudo duorum
terminorum adinvicem...; 121-122v: diagrammes relatifs à la notation
mesurée; 122v "Si quis scire vult hoc querat inter istas septem figuras
ordinem..." (fragment); 123-126v ANON. Deodat.; 127r-v "tempora. Si
due breves inter duas longas inveniuntur..." (fragm.; éd. CSM 30, p. 48);
128r-v "in # quadrada est tonum et de .B. molla (!)..."; 129r-v IOH.
MUR. lib. (fragm.); 130 PROP. MENS. senar. 130-131 MON. Fiat corpus; 131r-v
"Venerabilis dominici proporciones..." rism b3/1, p. 131-134 rism
b3/6 copie: D-Maw ▪ Bernhard, Thomas, 2006, p. 6
SAINT-OMER,
Bibliothèque municipale (F-SOM)
F-SOM 738
date: XVe s. (XIe s. pour les feuillets de garde) origine et provenance:
abbaye St-Bertin contenu: f. A BOETH. mus. (fragm.) rism b3/6
SAUMUR,
Bibliothèque municipale (F-SAU)
F-SAU 3
date: XIIIe s. origine: Fleury (?) provenance: Saumur,
Abbaye St-Florent (?) contenu: 1-3+60 BOETH. arithm. (fragm.); 4-58v
BOETH. mus.; 59-61 MON. Boetius rism b3/1, p. 134 rism b3/6
SÉLESTAT,
Bibliothèque municipale (F-SEL)
F-SEL 17
date: Xe s. origine: St-Gallen provenance: Johann von
Dahlberg ? (évêque de Worms); Beatus Rhenanus contenu: 37v-38v FIST.
Mensuram et; 38v-39 ORG. Selest.; 214r-v FIST. Si fistulae I rism b3/6 copie:
D-Maw (f. 37v-39r)
F-SEL 136
Missel (fragm.). Parchemin. 272 x 185 mm. 16 ff.
date: début de XIIe s. origine: Haute Alsace. provenance: Bibliothèque paroissiale de Sélestat contenu: 3va-4va Tonaire des introïts (neumés);
4va "Item." "Primus ut Exurge, Rorate" (neumé); 4vb BMV
(neumé) bibliographie: CGMBPD,
III (1861), p. 601-602.- Leroquais, Sacramentaires
et les missels, I (1924), p. 285.- Huglo, Tonaires, p. 248.
[Shin Nishimagi]
STRASBOURG,
olim Bibliothèque publique
Les
manuscrits décrits ci-dessous ont brülé dans la nuit du 24 au 25 août 1870,
comme la plupart des manuscrits alors conservés à la Bibliothèque publique de
Strasbourg.
cote
inconnue
date: XVe s. origine: inconnue contenu: a HUCBALD.; b MON.
In primo; c MON. Dimidium; d PS.-BERNEL. spec.; e FIST. Si secunda; f MON. In
primis; g MOD. Ecce modorum; h ALIA MUS.; k FIST. Primam ad votum; l FIST.
Prima per; m FIST. Prima quantaecumque; n FIST. Rogatus; o FIST. Si tonum; p
FIST. Si fistulae I; q CYMB. Primum quant.; r MOD. Autenticus; u GLOSS. Boeth.
mus.; v ANON. Gerbert; w MUS. ENCH.; w SCOL. ENCH.; x COMM. BR. (?) rism
b3/6
olim Ms. B I 24
date: fin du Xe s. origine: inconnue contenu:102v
"Auctentus dicitur auctoritas, sive testamentum…" rism b3/6
olim Ms. B II 15
date: vers 1500 (après 1490) origine: inconnue provenance: Johannes
Hellmutt de Bâle ? Abbaye cistercienne d'Altenzelle (cf. J. Heidrich, art.
"Adam von Fulda", in: MGG Personenteil, vol. 1 (1999), col.
111-112) contenu: 1-47v ADAM. FULD.; 48r-v In quolibet signo cuiuslibet
notae valorem continens…"; 78-89"Expedit et conscium humane rationi,
ut si quid utilitatis antiquissima illa nobilissimaque musicalis vicaria
<…>"; 90-97v "Magna et venerabilis res ut ac delectabilis
omnique mortalium vobis expetenda musica <…>"; ?-115 Hermann
Javolhaberi musica, "Quam magnos studiosis afferat fructus arti
antiquissima illa nobilissima que musicalis scientia…"; 122-141v "Ars
? liberalis recte canendi principia administrans etc."; 144-149v
"quot sunt voces in manu : sex scilicet etc."; 152-160
"Etsi huius pareclarissimarum commoditates…"; 161-163 "ad
sciendum quae notae debeant festinari (bécarre) duro (bécarre) (double croix)
(bémol)"; 164 "circa initium musicae. 'Cuius materia fere continetur'
sequntur inceptiones distra..." 218-242 "Fundamentum aliquod de modo
formandi quinque partium epistolarum (...)" rism b3/6
olim Ms. M. 222 C. 22
date: 1411 origine: Zofingen (Aargau) provenance: Bâle ?
(vers 1442, cf. Staehelin, Straßburg, p. 16), puis ?
Heinrich von Laufenberg, puis Strasbourg, Commanderie St-Jean de Jérusalem contenu:
3-7 PS.-PHIL. lib. mus.; 9 FIST. Inter quascumque; 9-11 MENS. Notularum ;
120-142 "Quoniam ut dicit Sanctus Augustinus in domo dei..." (cf. B-Bc FA
54.525) rism b3/6 ▪ Lorenz Welker, Untersuchungen zu den Traktaten der
Handschrift Strasbourg, Bibliothèque municipale, 222 C. 22, Lizentiatsarbeit
der Philosophischen Fakultät I der Universität Zürich, Wintersemester 1987/1988.-
Bernhard, Thomas, 2006, p. 9
TOULOUSE,
Bibliothèque municipale (F-TLm)
F-TLm 176
date: fin du XIIIe s. origine: inconnue provenance:
Toulouse, couvent des Augustins contenu: 41 AURELIAN. 'ex.) rism b3/6
copie: D-Maw
TOURS,
Bibliothèque municipale (F-TOm)
F-TOm 820 (ms. détruit en
1940)
date: XVe s. origine: inconnue provenance: St-Gatien (n°
459) contenu: 1-? TRAD. Mur. I; ?-25 IOH. MUR. not. rism b3/6
TROYES,
Bibliothèque municipale (F-T)
F-T Ms. 96
date: VIIIe-IXe s. provenance: legs du prévôt Mannon à l’abbaye
Saint-Oyen à Saint-Claude (Jura) ; fonds de Bouhier (B.16). contexte:
Commentaire des Épîtres de saint Paul contenu: 300ra (add.) tonaire. Cf. CGMBPD , 2 (1855), p.
58.- Huglo, Tonaires, p. 316, 398.- A.-M. Turcan-Verkerk, «Mannon de
Saint-Oyen dans l'histoire de la transmission des textes», Revue d'Histoire
des Textes, 29 (1999), p. 169-243, part. p. 171, 172.
F-T Ms. 2142
date: XIe-XIIe s. origine: Dijon, St-Bénigne (cote C 9)
provenance: coll. Bouhier contenu: 158v-166v PS.-ODO dial. rism
b3/6
VALENCIENNES,
Bibliothèque municipale (F-VAL)
F-VAL 148 (olim
141, B. 511)
date: IXe s. (c. 880-885, cf. Mémoires
du chant) origine: inconnue provenance: Abbaye de St-Amand
(n° XLII au catalogue du XIIe s.) contenu: 57v-89 AURELIAN. rism b3/1,
p. 134 rism b3/6 copie: D-Maw .- Mémoires du chant. Le livre de
musique d’Isidore de Séville à Edmond de Coussemaker. Sous la direction de Bruno
Bouckaert. Neerpelt (Lille, 2007), p. 150-151 (notice de Barbara Haagh et Michel
Huglo).
F-VAL 337 (olim
325, 359)
date: c. 850-875 (1-37); c. 850-900 (38-41); 950-1000 (?) (42-79) origine:
inconnue provenance: abbaye de St-Amand contenu: 42-54v MUS.
ENCH.; 54v ORG. Colon. (fragm.); 55v-79v SCOL. ENCH. (fragm.) rism b3/1,
p. 134-135 rism b3/6 copie: D-Maw
F-VAL 384
date: IXe s. origine: St-Amand provenance: St-Amand (n° 79
au catalogue du XIIe s.) contenu: 1-4v ISID. etym. (avec interpolations
éd. Huglo, Interpolationen, p. 14); 5v-85v AUGUST. rism b3/6 copie:
D-Maw ▪ Huglo, Interpolationen, p. 7.