Berlin, Staatsbibliothek Preussischer Kulturbesitz (D-B) Ms. theol. lat. qu. 261, f. 23r-24r Transcription : Christian Meyer (avril 2004)	Lexicon musicum Latinum
^1Incipit ars magistri boethii.
^2Si vis scire artem musice, oportet te scire quod XV sunt voces tonitruales [opportet te scire, s. a primo .D. usque ad secundum,] <...> que inveniuntur a primo .A. usque ad octavum .a., et in istis iunveniuntur VIII voces tonitruales, s. a primo .D. usque ad secundum. ^3Que dicuntur tonitruales quia in hiis concluduntur omnes differentie, sed si obiciatur contra, quia teste Guidone VII sunt consonantie et VII sunt dies in ebdomada ergo VII debent esse differentie. ^4Responsio : dicendum est quod aliud est consonantia aliud est differentia. ^5Consonantia enim dicitur a consequendo, quia semper secuntur voces suas. ^5Differentia vero dicitur quia differtur unus tonus ab alio. ^7Quod autem omnes differentie concludantur a primo .D. usque ad secundum sic probatur.
^8Nam quatuor sunt littere regulares ubi debent se concludere omnes lictere ex ratione scilicet primum .D. .E. .F. .G. grave. ^9Alie quattuor desuper que sunt inregulares quia sunt ad succurendum, tantum in hiis octo vocibus concluduntur omnes differentie.
^10Quid est cantus ? Cantus est quedam ars. ^11Unde proceditur <?> Ab ore et ab arte. ^12Duplice nomine uocatur musica. ^13Quid musica <?> Motus vocum. ^13Quid motus vocum <?> ^14Tonus, semitonius, dictonus, semidictonus, dyatessaron, dyapente et dyapason. Iste sunt consonantie vocum.	12 duplice] du + o suprascript. mss.
^15Quid est musica <?> Scientia recte canendi et regula veraciter modulandi.
^16Musica unde derivatur <?> A Moys quod est aqua quia nec aqua nec musica possunt tangi sine aliqua motione.
^17Musica dicitur a musycatione, i. a sonatione vocum. ^18Musyca dicitur a musis vel a moys quod est aqua, et scas quod est sonus in musica, i. sonus sumptus ab aqua. Musyca unde constat <?> Constat ex VII consonantiis.	17 cf. La Fage, p. 185.
Quid est tonus ? Tonus plenus est in voce et cum plena voce debet sonare sicut superius dictum est. Semitonius minus est in voce et cum semivoce debet sonare. Dicitur itaque semitonius a minuendo quia non debet totam vocem adimplere, sed quasi media uoce terminare	nota ab alia manu in marg. inf. f. 23r
^18Quid est vox <?> Vox est aeris tenuissimus ictus naturalibus instrumentis foramine.
^19Nota quod X sunt consonantie uocum s. VI perfecte et quattuor imperfecte. ^20Perfecte sunt dyatessaron, dyapente et dyapason, XI^<a>, XII^<a> et quadrup<l>a i. XV<a>, et dicuntur perfecte quia habent perfectas modulationes. <23v> ^21Imperfecte sunt quatuor : tonus, semiditonus, semidictonus et dictonus et dicuntur imperfecte quia non habent perfectas modulationes. ^22Nota quod Guido ita composuit, ut omnis cantus habet potestatem incipiendi usque ad illam notam ubi incipiunt differentie eius, super differentias vero non.
^23Cum aliquid incipitur canere, nequimus cognoscere cuius modi sit, quia nequimus cognoscere cuius consonantie sit venture. ^24Unde tantum in fine cognoscitur, sicut scriptum est : "omnis laus in fine canitur"
^25Nota quod quando cantus primi toni et ceterorum autenticorum ascendit usque ad octavam vocem, et descendit sub se <ad> tertiam, nec descendit regulariter, sed recipit de suo plagali, et dicitur cantus conmixtus. ^26Simili modo de plagalibus, dum cantus secundi toni descendit sub se <ad> sextam et ascendit ultra modum supra se, non regulariter ascendit sed recipit de suo autentico et vocatur cantus conmixtus.	25 autenticorum] autenti quorum
^26Sed sciendum est quod de tono qui plus potest ascendere vel descendere, de illo iudicatur et intonatur.
^27Sciendum est quod omnis cantus aut rectus tonus est, aut conmixtus, aut communis. ^28Rectus tonus est cum suam habet regulam sicut dictum est. ^29Conmixtus est qui ascendit vel descendit plusquam debeat, vel recipit aliam consonantiam. ^30Communis vero tantum habet ex se quantum ex alio et tamen in potestate cantoris est iudicandum.
^31Notandum est quod primus et secundus tonus fini<un>tur in .D. gravi et habent dyapente commune in .A. et in .b. acutum.
^32Tertius et quartus fini<un>tur in .E. gravi et habent dyapente commune in .c. et in .d. acuto.
^33Septimus et octavus fini<un>tur in .G. grave et habent dyapente commune in .d. et in .e. acuta.
^34Nam omnis cantus in hiis tantum terminatur licteris, scilicet in .D., .E., .F., .G. gravibus et si aliter inueniatur cassum et absque regula manet apud Boetium.
^35Et est discretio quod primus tonus ascendit in .d., .e., .f. et .g. acuta quod non facit secundus.
^36Et secundus descendit in .A., .G., .F., .G. quod non facit primus, nisi in duobus canti<bu>s scilicet Montes Gelboe et Spiritus sanctus.	36 montes] monte ms
^37Et tertius ascendit in .e., .f., .g. acuta, quod non facit quartus.
^38Et quartus descendit in .B. et in .A. grave, quod non facit quintus.
^39Et quintus ascendit in .f. et .g. acuta, quod non facit sextus.
^40Et sextus descendit in .G., .B., .A. grave, quod non facit septimus.
^41Et septimus ascendit in .g. acutum et in .a., .b. et in .c. superacuta, quod non facit octavus.
^42Et octavus descendit in .C. grave, quod non facit septimus.
^43Et hoc dictum est a pictagora phylo<so>fo.
^44Subiugales eundem habent specie quam autentici differunt autem in diatessaron et dyapente.
^45Differunt autem quia <autenti> habent dyatessaron super dypatente, subiugales quoque infra.
^46Et est sciendum quantum ad antiphonarium de die, quod primus et quintus et septimus tonus habent dyatessaron inferius et superius, vel in versibus vel in responsoriis.
^47Sunt quidam cantus, qui propter brevitatem sui nec habent dyatessaron nec superius nec inferius, sed solum commune dyapente. De istis <24r> dicit Boetius quod secundum usum iudicare debemus, ita tamen sicut est in antiphonario nocturno.	47 nocturno] nocturm ? ms.
^48In primis dicere de antiphonis quod primus et quartus et sextus tonus habent seculorum in .a. acuto, secundus in .F. grave, tertius et quintus et octavus in .c. acuto, septimus in .D. grave, tamen antiphona Nos qui vivimus habet saeculorum in .G. gravi.
^49Modo dicimus de responsoriis.
^50Primus habet potestatem acuendi totam manum salva ratione secundi toni.
^51Versus eius semper debet incipere in .a. acuto vel in .D. grave. ^52Versus secundi in .D. vel in .C. grave. ^53Versus tertii in .c. acuto. ^54Versus quarti in .a. acuto. ^55Versus quinti in .c. acuto. ^56Versus sexti in .F. grave. ^57Versus septimi in .d. acuto. ^58Versus octaui in .G. grave vel in .c. acuto et certissime verum est.
^59Omnes autentici si habent elevationem de lictera in licteram perfecti sunt, et si magis ascendunt plusquam perfecti, et si minus imperfecti. ^60Similiter de plagalibus in descensione, quia si descendunt de .a. in .A., vel de .b. in .b., vel de .d. in .D. perfecti sunt, si magis plusquam perfecti, si minus imperfecti.
^61Nota in primis quod X et IX sunt sedes in quibus sedent et requiescunt voces, et omnis cantus de una sede in aliam transmutatur, sicut infra patebit et dicitur prima sedes .G.maut, alie sedes sunt VII littere scilicet .a., .b., .c., .d., .e., .f., .g. ^62Quae primo posite dicuntur graves, secundo posite dicuntur acute, tertio posite dicuntur superacute, et sunt quatuor videlicet .a., .b., .c., .d.
^63In istis ergo sedibus sive licteris note sive voces ponuntur. Et ascendit et descendit omnis cantus. ^64Incipe ergo et dice : .G.maut, A-re, b-mi, C-fa-ut, D-sol-re, E-la-mi, F-fa-ut, G-sol-re-ut, a-la-mi-re, b-fa-b-mi, ce-sol-fa-ut, de-la-sol-re, e-la-mi, f-fa-ut, g-sol-re-ut, a-la-mi-re, b-fa-b-mi, c-sol-fa, d-la-sol.
^65Regula Boetii. Solis licteris notare optime probavimus. Quibus addiscendum nichil est facilius Si assidue utantur saltem tribus mensibus.	65 GUIDO reg. 172-174
^66Nota quod secundus tonus, quintus et octavus habent unum modum intonandi in diebus ferialibus, primus et sextus habent semper unum modum, tertius et quartus et septimus habent quilibet horum suum modum singularem.
^67Primi toni alleluia Posuisti domine. Secundi toni alleluia Inveni David servum meum. Tertii toni alleluia Domine deus salutis mee. Quarti toni alleluia Laudate deum omnes angeli eius. Quinti toni alleluia Beatus vir. Sexti toni alleluia Exultabunt sancti in gloria. Septimi toni alleluia Sancti tui domine florebunt sicut lilium et sicut odor balsami erunt ante. Octaui toni alleluia Nimis honorati sunt amici tui deus nimis con<fortatus>